CYCAS REVOLUTA JAPON SİKASI

Sikaslar 200-300 bin yıldır dünyamızda bulunan bir grup bitkilerdir. Her nekadar hiç değişime uğramadıkları iddia edilemezse de, bulunan fosillere bakılarak, 300 milyon yıl önceki atalarına göre fazla bir değişime uğramadıkları gösterilmiştir.

Cycas revoluta bir zamanlar palmiyeler arasında gösterilmişse de palmiye değildir, Cycadaceae (Sikas) ailesine aittir. Revoluta Latince aşağıya kıvrık anlamına gelmektedir, sikas yaprağının arkaya doğru kıvrık olmasından dolayı verilmiştir. Sikas ailesinin en estetik üyelerinden olan Japon Sikası’nın vatanı, Güney Japonya’da, Kyushu ve Ryukyu adalarıdır. Diğer bazı türlerde olduğu gibi Sago elde etmek için veya süs bitkisi olarak kullanılmaktadır. Tuzlu su ve toprağa oldukça dayanıklıdır.

Cycas revoluta, Ginkgo ve ibreli ağaçlar ile birlikte açık tohumlu bitkiler (Gymnosperm) sınıfına aittir, bu bitkiler kozalak yaparlar. Japon Sikası’nın Ginkgo ile müşterek, çok önemli özelliği, bitkiler aleminde yalnız bu iki bitkide, hayvanlarda olduğu gibi hareketli spermlerin ve özsularında hem (insanlarda kanda, kırmızı kürelerde bulunan bir protein) bulunmasıdır.

Cycas revoluta, sikaslar arasında en fazla kültürü yapılanıdır, ılıman iklim ve tropik iklim bölgelerinde dış mekânda, soğuk bölgelerde ise sera veya iç mekânda kullanılmaktadır. İdeal gelişimi için kumlu, süzek ve organik maddeden zengin bir toprağa gereksinim duyar. Killi, drenajı iyi olmayan ortamda çürüme olasılığı fazladır. Kuraklığa dayanıklıdır, güneş altında veya yarı gölgede iyi gelişir, ancak iç mekanda bol ışığa gereksinimi olduğu unutulmamalıdır.

Japon Sikası parlak, koyu yeşil yaprakları ile çok güzel taç oluşturan, simetrik bir bitkidir. Hafif tüylü gövdesi 20 cm kadar genişliktedir, bazen daha da geniş olabilir. Genç bitkilerde gövde kısa veya toprak altında olabilir. Kültürde, olgun bitkiler 600-700 cm yüksekliğe erişebilir, ancak bunun için yüzyıllar gerekmektedir. Bazen gövde dallanma gösterebilir, bu takdirde dalların her birinin ucunda güzel, zarif taçlar dikkati çeker. Bitki erişkin duruma geldiğinde, yapraklar 50-100cm uzunlukta olur, ince, sert yaprakçıklar 8-18 cm uzunluğunda, yaprakların iki tarafından uzanırlar. Yapraklar sapa yaklaştıkça arkaya kıvrım gösterir. Yaprak kaidesindeki yaprakçıklar diken şeklini almıştır. Bitkiler kökten sürgün vererek veya gövdeye yapışık kardeşler oluştururlar. Bu şekilde bazen grup yapmış gibi gözlenebilirler. Erkek ve dişi bitkilerin ikisi de kardeşlenme yapmaktadır. Yeni yapraklar bitkinin taç kısmından çıkarlar, genç bitkilerin birkaç yaprak vermelerine karşın, erişkin bitkiler bir seferde 30-60 yaprak verebilirler. Yeni yaprakların çıkması olayı çok hızlıdır, 1 hafta gibi kısa sürede yapraklar erişkin uzunluğuna ulaşırlar, bu olaya “shooting” denilmektedir. İçe bükük şekilde beliren yapraklar, tam olarak açılıncaya kadar çok narindir, bir yere değerlerse ömür boyu değdikleri şekilde kalırlar.

Cycas revoluta coralloid kökleri üzerine yerleşen Anabaena cinsi bir siyonobakteri ile simbioz yapar, bu bakteriler havanın azotunu bitkinin yararlanacağı şekle çevirirler, böylece bitkinin çabuk büyümesini sağlarlar.

Japon Sikası, diğer tüm sikaslarda olduğu gibi, erkek veya dişi olur. Uzun silindirik şekildeki erkek kozalaklar, polen salgılar, geniş eliptik dişi kozalaklarda ise tohumlara yataklık yapacak megasporophyller bulunur.

Cycas revolutada tozlaşma doğal olarak böceklerle oluşmaktadır, ancak böcek olmayan ortamda yapay döllenme yapılmaktadır. -10°C altında bitkinin yaprakları donmaktadır. Soğuğa dayanıklı olmakla birlikte, iyi gelişmesi için yazın 25-35°C sıcaklığa gereksinimi vardır.

Üretimi, gövde veya kökten gelen kardeşlerin ayrılması veya tohumla yapılmaktadır. En büyük zararlıları, kabuklu ve unlu bitlerdir. Bunların yok edilmesi biraz zor olsa da sistemik insektisitler ile problem genelde halledilir. Aulacaspis yasumatsui isimli bir kabuklu bit, Japon Sikası için öldürücüdür.

PEYZAJDA KULLANIMICycas revoluta peyzajda kullanılan bitkilerin en önemlilerindendir. Dikkat çekici görünümü ve yavaş boylanması nedeni ile pahalı ancak elit bir bitkidir. Tropikal ve ılıman bölgelerdeki hemen tüm botanik bahçelerinin ana bitkilerindendir. Dünyanın birçok yerinde yaygın olarak peyzajda kullanılmaktadır. Soliter, grup veya sıra halinde kullanılabilir. Saksı için de uygun bir bitkidir.

Japon Sikası gövdesi, yenilebilen bir nişasta içerir bundan sago yapılır. Kullanılmadan önce bu nişasta iyice yıkanmalı ve gövdenin içerdiği toksinler atılmalıdır. Cycas revoluta ağızdan alındığı takdirde insan ve hayvanlar için çok zehirlidir. Bitkinin tüm kısımları zehirlidir, ancak cycasin adlı toksin en fazla tohumlarında bulunmaktadır. . Cycasin mide-barsak sisteminde irritasyona neden olur, kusma, ishal, halsizlik, kasılmalar ortaya çıkar. Fazla alındığı takdirde karaciğer bozukluğu, sarılık, siroz ve karında su toplanması ortaya çıkar. İçerdiği diğer toksinler arasında bulunan Beta-methylamino L-alanine, nörotoksik bir amino asittir, büyük baş hayvanlarda felç oluşmasına neden olmaktadır.