ADENIUM OBESUM – ÇÖL GÜLÜ

Adenium obesum Apocynaceae (Zakkumgiller) ailesine ait, çiçekli bir bitkidir. Doğal olarak tropik Afrika’nın yarı kurak bölgelerinde; Moritanya, Senegal’den, Somali, Uganda, Kenya ve Tanzanya kadar, Arap yarımadasında ve Sokotra adasında bulunmaktadır. Doğasında, 2100 metreye kadar yüksekliğe kadar, kayalık veya kumlu savananalar ve kurak bölgelerde yaşamaktadır. Tür adı “obesum” latince şişman veya tombul anlamındadır, bitkinin gövde alt kısmının çok kalın olmasından dolayı verilmiştir. Adenium cinsi bitkiler, 6 veya 7 değişik tür ismi ile anılabilirse de genel olarak hepsine Adenium obesa denilmekte ve A. arabicum, A. arboretum, A. socotranum, A. somalense and A. swazicum gibi diğer tür isimleri alt grup (sp) olarak verilmektedir.

Çöl Gülü her dem yeşil veya soğukta yaprak döken, sukulent bir çalıdır. Genelde 3 metre, nadiren 5 metreye kadar boylanabilir. Pachycaul (pachy Yunanca kalın,   caulis Latince gövde kelimelerinden türetilmiştir) yani gövdenin altı çok kalın, dalları az olan bir bitkidir. Yaşlı bitkilerde gövde çapı, toprak seviyesinde; 1 metre veya daha fazla olabilir.

Adenium obesum yaprakları gövdeden spiral olarak çıkarlar. Lanceolate (mekik) şeklinde, üzerleri derimsi görünümdeki yapraklar, 15 cm ye kadar uzunlukta olup, dalların uç kısımlarından çıkarlar. Borazan şeklindeki gösterişli çiçekleri 5 cm uzunluk ve 6 cm çapa ulaşabilirler. Beş petalli (taç yaprak) çiçekler kırmızı, pembe bazen beyaz renktedir. Çiçekler Pachypodium spp ve Nerium oleander çiçeklerine büyük benzerlik gösterirler. Bitki iyi şartlarda 4 ay, bazen 12 ay çiçek açmaktadır. Bugün Adenium obesum çok çeşitli kültürleri yanında diğer türlerle olan hibridleri üretilmiştir.

Çöl Gülü, tohum, çelik veya aşı ile üretilir. Nerium oleander (zakkum) üzerine aşı yapıldığında, hem bol çiçek açar, hem de soğuğa karşı daha dayanıklı olur. Bitki güneş, sıcak ortam ve iyi drenajlı toprağı tercih eder. Kültürde en fazla mantar enfestasyonlarına bağlı kök ve gövde çürüklüğü hastalıkları görülür. Bunlara engel olmanın en iyi yolu, saksılarda iyi drenaj sağlanması ve özellikle kış aylarında çok az su verilmesidir. 5°C altında yaprak uçlarında yanmalar olur, sıcaklık 0°C a düştüğünde bitki ölebilir. Tohumdan üretilen bitkiler çok küçük yaşta bile gövdenin alt kısmında şişkinlik gösterirler, diğer taraftan çelikle üretilenler de ilerideki yıllarda aynı şekilde, gövde alt kısmında şişlik oluştururlar.

Adenium obesum kök ve gövde sıvısında bulunan glikozit, kalp üzerinde şiddetli toksik etki gösterir, bu nedenle Afrika’da büyük av hayvanlarını avlamak için yerliler tarafından ok zehiri olarak kullanılmıştır.

Peyzajda kullanımı: Çöl Gülü, özellikle güzel çiçekleri ve olağan dışı gövdesi ile ilgi çeken bir süs bitkisidir. Dünyanın birçok yerinde, evlerde süs bitkisi ve bonsai olarak kullanılır. Tropik ve subtropik bölgelerde de olağan dışı görünüşü ile dış mekân düzenlemelerinde kullanılmaktadır.

Adenium obesum Bol güneşli bir yerleşime gereksinim gösterir, kışın bile oda sıcaklığı 5 °C altına düşmemelidir. Susuzluğa dayanıklıdır, sulama kaktüslerde olduğu gibi, gerektiğinde yapılmalıdır. Bitkinin dikileceği saksının drenaj delikleri yeterli olmalı ve süzek (kumlu) bir toprak harcı kullanılmalıdır. Bitki yaprak döküp, dinlenmeye geçtiğinde su kesilmelidir.