AGAVE SISALANA – SİSAL AGAVI – SİSAL SABIRLIĞI

Agave; Güney-Batı ABD, Meksika, Orta Amerika ve Batı Hint Adalarında; kurak veya yarı kurak alanlarda yetişen 275 türü kapsayan bir cinstir. Türlerin ortak özelliği; kenarları ve uçları sivri, etli-sukkulent yapraklarının ve rozet görünümünde gövdelerinin olmasıdır. Agavların çoğu monokarpikdir, yani hayatlarında bir defa çiçek açarlar ve çiçekten sonra ölürler. Genelde, rozet dizilimindeki yaprakların çok yukarısına uzanan bir sap üzerinde, dizi veya salkım şeklinde çiçek açarlar.

Agave sisalana Asparagaceae (Kuşkonmazgiller) ailesinin Agavaceae cinsine ait bir bitkidir. Bitkinin kökeni tam olarak bilinmemektedir. Meksika’nın Yukatan yarımadasına ait olduğu düşünülmüştür, ancak bu konuda botanik açısından bir kayıt yoktur. Bir hipoteze göre bu bölgede yaşayan Agave angustifolia ve Agave kewensisin doğal bir hibridi olabilir. Henry Perrine tarafından endrüstriyel bir değeri olabileceği düşünülerek, İspanyol koloni limanı olan Sisal’dan gemiye yüklenerek ilk defa ABD getirilmiştir. Sisal adı, bitkinin yüklendiği limanın adından gelmektedir. Sisal Sabırlığı ABD’den sonra tropik ve subtropik birçok ülkede geniş çapta yetiştirilmeye başlanmıştır. Bugün Hindistan, Tanzanya, Kenya, Madagaskar, Uganda, Zimbabwe, Ethopya, Malawi, Mozambik, Angola, Güney Afrika Cumhuriyeti, Fas ve Çin’de yetiştirilmektedir. En büyük sisal lifi üreticisi Brezilya’dır.

Sisal lifleri, geleneksel olarak ip ve sicim yapımında kullanılmıştır, bunların dışında kâğıt yapımı, çamaşır, ayakkabı, şapka, çanta, halı, geotekstil imalatında kullanılmaktadır. Ayrıca, kompozit fiberglas, kauçuk ve beton malzemeye ilave edilerek direnç arttırıcı özelliğinden yararlanılmaktadır.

Agave sisalana herdem yeşil, kısa gövdeli, rozet dizilişinde etli yaprakları olan bir sabırlıktır. Gövde yüksekliği genelde 100 cm’i bulmaz. Kılıç şeklindeki etli yapraklar, erişkin bir bitkide 80-150 cm uzunluk ve gövdeye bağlandıkları yerde 5-12 cm genişliktedir. Genç yaprakların kenarlarında hafif dişler vardır, ancak bu dişler yaşla kaybolur. Bitki genelde 8-10 yıl olan hayat süresinin sonunda, 5-6 metre yüksekliğe uzanan bir sap üzerinde küçük, sarı-yeşilimsi renkte çiçekler açar. Çiçeklenmeden sonra, tohum oluşacak yerde bulbil adını verdiğimiz küçük bitkicikler oluşur. Tek bir çiçek sapında 4000 adete kadar bulbil oluşabilmektedir. Bulbillerin doğrudan toprağa dikilmesi ile yeni bitkiler elde edilir. Bitki nadiren bir kapsül içinde tohumlar yapabilir, önce yeşil renkte olan tohumlar olgunlaşınca siyah renge dönerler. Botanikte bu şekilde tohum yerine yavru bitki çıkması olayına vivipari denmektedir. Burada embriyo anneden ayrılmadan önce gelişmektedir.

Sisal Sabırlığı dayanıklı, tropikal bir bitkidir, tam güneş ışığına gereksinim gösterir. Kumlu ve organikten zengin toprağı tercih ederse de diğer topraklarda da yetişebilir, ancak toprak drenajının iyi olması gereklidir. Kısa süreli -6˚C derece dona dayanıklıdır. Üretimi genellikle, bulbillerin veya alttan verdiği kardeşlerin dikilmesi ile yapılır.

Agave sisalana endrüstriyel dikimde; 8-10 yıllık yaşam süresinde 200–250 adet kullanılabilir yaprak vermektedir. Her yapraktan yaklaşık 1000 lif çıkmaktadır. 100 kg sisal yaprağından elde edilen lif miktarı 3,5 kg kadardır. Dekortikasyon adı verilen bir işlemle yapraklar ezilip, döğülüp ve taranarak lifler ayrılır ve kurutulur.

Yaprak sıvısı toksiktir, temasla dermatit, boğaz ve ağızda şişme yapabilir. Sisal sıvısı ise diğer agavelerde olduğu gibi fermante edilerek, mezkal adı verilen içki yapımında kullanılmaktadır.

Peyzajda kullanımı: Sisal Sabırlığı gösterişli görünümü nedeni ile endrüstriyel üretimi dışında, bahçe peyzajlarında kullanılmaktadır. Bitki, yaprak uçlarındaki uzun dikenleri nedeni ile girilmesi istenmeyen yerlere dikilerek bir bariyer görevi yapabilir. Kaya bahçeleri ve kurakçıl (xeric) peyzaj için de uygun bir bitkidir.