AQUİLEGİA VULGARİS – HASEKİ KÜPESİ

 

Aquilegia vulgaris, ranunculacea (Düğünçiçeğigiller) ailesine ait bir türdür. Doğal olarak Kuzey Afrika (Fas ve Cezayir) ve Avrupa (İrlanda, İngiltere, Batı, Orta ve Güney Avrupa) bulunmaktadır. Avusturalya, Doğu ABD, Kanada ve doğal yayılımının dışındaki Avrupa ülkelerinde de doğaya kaçmış ve yayılmıştır. Cins adı latince “Aquila” kartal kelimesinden gelmektedir (Çiçeklerin üzerindeki çıkıntılar kartal pençesine benzediği için bu isim verilmiştir). Vulgaris adı Latince’de genel demektir. İngilizce ismi; European Columbine adı da Latince “Columba” güvercin benzeri kelimesinden alınmıştır.

Haseki Küpesi herbisiyoz bir bitkidir, 35-40 cm bazen de 100 cm yüksekliğe kadar boylanır. İnce tüylü dallanan gövdecikleri vardır. Yaprakları biternate olup her yaprak 3 grupta, 3’er yaprakçıktan oluşur. Alt yaprakların üzerleri hafif tüylüdür ve alttan mavimtırak gözükürler. İlkbahar veya erken yazın açan, sarkıcı çiçekleri; mor, mavi, pembe ve beyaz renktedir. Hafif kokulu çiçeklerin uçlarında çıkıntılar vardır. Dik duran, yuvarlak çiçek sapları, mavi yeşil yaprakları ile güzel bir kontrast oluşturur.

Aquilegia vulgaris çok yıllık bir bitkidir, köklerinden her yıl yeniden sürer. Bitki ömrünün ne kadar olacağı, bulunduğu şartlar ile ilgilidir. Bu tür ve bundan elde edilen değişik hibritler çok tercih edilen bahçe bitkileridir. Çiçekler tek veya iki katlı, kısa çıkıntılı veya çıkıntısız, değişik renklerde olabilir. Bazı kültürlerin ömürleri kısadır, bunlar biannual (iki yıllık) olarak düşünülmelidir.

Haseki Küpesi nemli toprak, tam güneş veya yarı gölgede kolaylıkla yetişir. Toprak için çok seçici olmamasına karşın ağır, drenajı bozuk olan ortamlarda yaşaması zordur. Çiçek açtıktan sonra, çiçekli gövdeler kesilerek yeniden sürgünlerin oluşması sağlanır. Bitki tohumdan kolaylıkla üretilebilir. Bahçelerde düşen tohumlarından, kendiliğinden kolaylıkla çoğalabilir. Soğuğa çok dayanıklı bir bitkidir, -35°C’ ye kadar dayanır. Bitki, Avusturya Alpleri’nin ağaçsız yüksek kısımlarında bile gözlemlenmiştir.

Peyzajda Kullanımı: Aquilegia vulgaris bahçelerde odak noktası oluşturmak için önemli bir bitkidir. Sınırlayıcı olarak, kaya bahçelerinde, kır bahçelerinde, villa bahçelerinde kullanılır. Uygun iklimlerde arı kuşlarını çekici bir bitki olarak da kullanılmaktadır. Çiçeklenmeden sonra, sulamaya devam edilirse, yaz boyu güzel yaprakları nedeni ile yer örtücü olarak kullanılır.

Haseki Küpesi, Modern Bitkisel Tıpta idrar söktürücü, kuvvetlendirici olarak kullanılmaktadır. Ranunculus (Düğünçiçeği) ailesinin diğer fertlerinde olduğu gibi tohum dahil tüm kısımları, ağızdan alındığında zehirlidir. Kurutulup toz haline getirilmiş tohumlar, pudra şeklinde; bitlerin öldürülmesinde kullanılmaktadır.