Arbutus unedo; Ericaceae (Fundagiller) ailesine aittir. Herdem yeşil bir Akdeniz ağacıdır, 10 metre yükseklik ve 8 metre genişliğe ulaşabilmesine karşın, genellikle doğada daha küçük olarak görülmektedir. Doğal olarak İrlanda, Güney ve Batı Avrupa, Türkiye, Suriye ve Kuzey Afrika’nın bazı kısımlarında bulunmaktadır. Tür adı “Unedo“ Roma’lı doğacı Pliny’nin meyve için latince “unum tantum edo” yani “yalnız bir tane yerim” söyleminden gelmektedir. Bu söylem ya bitkinin tadının kötü olduğu için yalnız bir tane yenmesine ya da çok güzel olduğu için bir adedinin yeterli olacağını ifade etmektedir. Ağacın ömrü 50-150 yıldır.

Koca Yemiş’in yaprakları parlak koyu yeşil, oval ve kenarları testere dişli olup 10 cm ye kadar uzayabilir. Yaprak sapı kırmızıdır. Bitkinin gövdeleri, kırmızı kahverengi kabukla kaplıdır, yaşlandıkça bu kabuk dökülür. Kasım-aralık aylarında dalların ucunda, salkım halinde, küçük beyaz renkte, çan şeklinde, güzel çiçekler oluşur. Her çiçekte, erkek ve dişi organ vardır. Çiçeklerin meyveye dönüşmesi ve meyvenin oluşması için 10-12 ay süre geçer. Bu nedenle bitki üzerinde, hem çiçek hem meyve bir arada görülür. İlkbaharda yeşil renkte olan meyveler, yaz boyunca önce sarı, ekim ayından sonra da kırmızı renge dönüşürler. Kırmızı meyveler yenilebilirler. Meyve boyları değişiklik göstermekle birlikte genelde 15-20 mm çapındadır.

Arbutus unedo kolaylıkla büyüyebilen problemsiz bir bitkidir, en iyi gelişimi güneş veya yarı gölge alanlarda, gıdaca zengin, iyi drenajlı ve nemli topraklarda gösterir. Hafif asit ortamı sevmekle birlikte alkali, killi ve kuru topraklara da dayanıklıdır. Yerini sevdikten sonra çok dayanıklı bir ağaçtır. Hava kirliliğine dayanıklıdır. Erişkin ağaçlar -16˚C ye kadar dayanırlar ancak gençler soğuğa çok dayanıklı değildir. Bitki, kökünün yaralanmasına karşı hassastır; bu nedenle dikildikten sonra yeri değiştirilmemelidir. Kış sonunda ağacın yapraklarında siyah benekler oluşmaktadır ancak bu durum mantar infestasyonundan çok, bitki köklerinin aşırı nem nedeniyle kısmen çürümesine bağlıdır. Şartlar düzelince baharda lekeli yapraklar dökülür, yenileri sağlıklı olarak gelirler. Bu nedenle herhangi bir tedavi gerekmez sadece bozuk yapraklar elle toplanmalıdır.

Koca Yemiş tohumla veya çelikle kolaylıkla üretilir. Bugün peyzajda birçok kültürü kullanılmaktadır; Arbutus unedo “Croomei’’ kırmızı hâreli beyaz çiçekleri olan bol meyveli bir varyetedir. 4 metre boy ve 4 metre genişliğe kadar ulaşabilir. Arbutus unedo “Compacta’’ küçük bir ağaçtır. 2-2,5 metre yükseklik ve genişliğe kadar ulaşabilir. Kısıtlı alanlarda küçük bahçeler için elverişli bir türdür. Arbutus unedo “Rubra’’ çiçekleri kırmızı hâreli olan bir varyetedir. 4 metre boy ve genişliğe ulaşabilir.

Koca Yemiş Güney ve Doğu Avrupa’da alkol yapımında kullanılmaktadır. Meyvesinden reçel, turta, kek ve şekerleme yapılmaktadır. Meyve, yapraklar ve gövde kabuğu, geleneksel tıpta; tonik, barsak temizleyici, mantar ve bakteri enfeksiyonlarına karşı antiseptik olarak kullanılmaktadır.

Peyzajda kullanımı: Koca Yemiş parlak yeşil yaprakları, çok sayıda renkli gövdeleri ile ilgi çeken, herdem yeşil bir ağaçtır. Özellikle meyvesinin ve çiçeğinin aynı anda görülmesi nedeniyle sonbahar ve kış aylarında çarpıcı bir görüntüsü vardır. Çim üzerinde soliter vurgu bitkisi olarak güzel görünür. Doğal bahçelerin güneşe bakan şev ve yamaçlarında, güzel geliştiği için tercih edilir. Dallar gençken kolaylıkla budanır ve iyi bir budamayla güzel bir çit bitkisi yapılabilir.