ASPARAGUS SETACEUS – ASPARAGUS PLUMOSUS – TÜL KUŞKONMAZ

Asparagaceae (Kuşkonmazgiller), 153 cins ve 2,500 kadar çiçekli bitki türünü kapsayan bir familya (aile) dir. Hemen hemen dünyanın her tarafında rastlanan bu bitkilerin 770 kadar türü, Güney Afrika’ya özgüdür. Aileye dahil türler, görünüm olarak çok farklılık gösterir, ancak genetik ve evrimsel geçmişleri nedeni ile bu aile içinde sınıflandırılmışlardır. Cins adı Yunanca “asparagos” “yenen kuşkonmaz” dan, cins adı “aethiopicus” ise Latince “Afrika kökenli” den gelmektedir.

Daha önceki bitki sınıflandırılmalarında tanımlanan Lily (zambakgiller) familyası, genetik çalışmaların ışığında, daha küçük familyalara ayrılmıştır. Taksonomistler önce Asparagus, Agave, Beargrass ve Brodiaea olarak yeni familyalar ileri sürmüşlerdir. Daha sonra bu 4 aile, alt grup olarak (sub family) kabul edilmiş ve hepsi Asparagaceae Ailesi adı altında birleştirilmiştir. Kuşkonmazgillerin ortak özellikleri; çiçeklerinin aynı boy ve renkte, 3 çanak yaprak (sepal) ve 3 taç yapraktan (petal) oluşmasıdır. Gene ailenin ortak özelliği olarak 6 adet erkek organ (stamen) ve üç kısımdan oluşan bir dişi organ (pistil) bulunur.

Asparagus setaceus, Asparagaceae ailesinin Asparagus cinsine ait bir sarmaşıktır. Doğal olarak Afrika kıtasının güneyinde bulunmaktadır. Setaceus Latince “saeta” tüylü kelimesinden gelmektedir. Bitki Asparagus plumosus adı ile de bilinmektedir. Latince Plume kuştüyü demektir, çok ince dalcıkların kuş tüyüne benzemesinden dolayı verilmiştir.

Tül Kuşkonmaz her dem yeşil, çok yıllık, 2 metreye kadar uzayabilen bir sarmaşıktır. Gövdelerin alt kısımlarında az sayıda diken olmasına karşı, yukarı kısımlar dikensizdir. Yaprak zannedilen düzleşmiş gövdeler, cladode olarak adlandırılır, bunlardan çiçek ve meyveler çıkmaktadır. Hakiki yapraklar ise ufak, kuru çıkıntılardan ibarettir.

Bitkinin bazı varyasyonlarında, yassılaşmış cladode ve dalcıklar az sayıda ve tek düzey üzerinde sıralanmış olarak görülürler. Daha önceleri bu değişik görünümlü kuşkonmaz, Asparagus plumosus olarak ayrı bir tür olarak adlandırılmıştır. Bugün iki ad sinonim olarak kullanılmaktadır.  Bitki ilkbahardan, sonbahara kadar küçük çan şeklinde çiçekler açar, çiçeklerden sonra oluşan meyveler önce yeşil renktedir, olgunlaştıklarında kırmızı-siyah renge dönerler.

Asparagus setaceus organik maddeden zengin, hafif asidik, drenajı iyi olan bir ortamı tercih eder. Direkt güneş ışığından hoşlanmaz, bol endirekt ışıklı ortam uygundur. Bitki kökleri rizomlar oluşturarak hızlı gelişir, kısa zamanda saksıyı tamamen doldururlar. Bu nedenle sık saksı değiştirme gerekir. Kuraklığa dayanıklı bir bitki olmasına karşın, şiddetli dona dayanıklı değildir, ancak -6°C ye dayanır. Yaprak bitleri ve kırmızı örümceğe karşı hassas bir bitkidir. Aşırı büyüdüğü zaman budama yapılacak ise, gövdelerin topraktan çıktığı yerlerden kesilmesi uygun olur, yarıdan kesilen gövdeler gelişme gösteremez. Aşırı sıcak veya susuz bir ortamda bitki yapraklarında sararma ve dökülme görülür. Aşırı sulamanın kök çürüklüğüne neden olabileceği unutulmamalıdır.

Asparagus setaceus ‘nanus’ cüce, Asparagus setaceus ‘pyramidalisise dikine büyüyen kültürlerdir. Bitki tohumları zehirli olduğundan yenilmemelidir.

Peyzajda Kullanımı: Tül Kuşkonmaz bahçelerde dikilmek, saksılarda bulundurmak veya iç mekân bitkisi olarak yetiştirilen bir bitkidir. Dayanıklı bir bitki olup ev ve bahçe şartlarına kolaylıkla adapte olur. Ilıman iklim bölgelerinde, yarı gölge alanlarda çit veya duvar kenarında tercih edilirler. Askılı saksılarda da güzel bir görünüm sergilerler. Bol ışıklı iç mekânda seçilecek bitkilerdendir. İç mekânda, özellikle süslü veya askılı saksılarda ilkbahar ve yaz aylarında dikkati çekici bir görünüm sergilerler.

Güzel ve dikkati çekici yaprakları, kesme çiçek buketlerinde kullanılmaktadır.