CARİSSA MACROCARPA NATAL ERİĞİ

Carissa, Apocynaceae (Zakkumgiller) ailesine ait bir cinstir. Apocynaceae ailesi, 400 cins ve 4555 dolayında türü içeren, çiçekli bitkilerden oluşmaktadır. Apocynaceae kelimesi, Yunanca “köpekten uzak tut” onu kolayca öldürür anlamına gelmektedir. Genelde tropik ve subtropik bölgelerde yaşayan, bu bitkiler; çalı, sarmaşık veya otsu yapıdadır. Bu aile türlerinin çoğu zehirlidir, bazıları tıpta kullanılmaktadır.

Apocynaceae ailesinin, süs bitkisi olarak kültüre edilmiş olan, birçok türü vardır. Bulardan özellikle dikkati çekenleri; Adenium obesa (Çöl Gülü), Mandevilla splendens (Mandavilla), Allamanda cathartica(Altın Trompet), Plumeria alba (Plumerya), Nerium oleander (Zakkum), Vinca major (Cezayir Menekşesi), Asclepias curassavica (Kan Çiçeği), Hoya carnosa (Mum Çiçeği), Thevetia peruviana (Peru Zakkumu), Trachelospermum jasminoides (Acem Yasemini), Amsonia elliptica (Mavi Yıldız) Carissa bispinosa (Natal Eriği) dır.

Carissa macrocarpa herdem yeşil, kompakt yapıda, geniş yapraklı, hızlı büyüyen bir çalıdır. Carissa Hintçe’de bu cins bitkilerden birine verilen addan gelmektedir. Tür adı Macrocarpa, Yunanca büyük-meyve kelimelerinden oluşturulmuştur. Bitkinin boyu genellikle 1-2 metredir, nadiren 4 metre yüksekliğe ulaşabilir. Doğal olarak Güney Afrika ve Mozambik’de denize yakın kumsal veya ormanlarda bulunmaktadır.

Natal Eriği’nin olgun kırmızı renkteki meyvesi hariç, tüm kısımları zehirlidir. Bitkinin 3-6 cm boyutlarında, oval veya yuvarlak şekilli, parlak, koyu yeşil renkteki yaprakları, dalcıklardan karşılıklı olarak çıkarlar. Yaprakların ucu hafif sivri olarak görülür. Dallarda Carissa spinosa daki gibi Y şeklinde dikenler vardır, ancak Carissa macrocarpa’nın dikenleri diğerine göre daha az ve daha kısadır. Genç dallar yeşil renktedir, bitkinin tüm kısımlarında lateks denilen, beyaz-sütsü bir sıvı bulunmaktadır. Bitki en fazla ilkbahardan, yaz ortasına kadar çiçek açmaktadır, ancak yıl boyunca tek tük çiçekler görülmeye devam eder. Yıldız şeklinde, beyaz renkli, 5 petalli olan çiçekler, 3-5 cm çapındadır, narenciye çiçekleri benzeri hoş bir kokuları vardır. 2-4 cm uzunluğunda, oval şekilli meyveleri, önceleri yeşildir, olgunlaşınca koyu kırmızı veya mor renge dönüşürler. Çiçekten sonra meyvenin oluşması 60 gün kadar sürmektedir, en fazla meyve yaz sonunda oluşur. Yenilebilen meyveler, C vitamin, magnezyum ve fosfor bakımından zengindir.

Carissa macrocarpa doğasında, deniz kıyılarına yakın yerlerde bulunduğundan, tuzlu su serpintisine, kuvvetli rüzgâra ve topraktaki tuzluluğa dayanıklıdır. Fazla bakıma gereksinim göstermeyen bir bitkidir, güneş veya yarı gölgede büyümesine devam eder. Toprak bakımından seçici değildir, her türlü toprakta yetişir. Dona fazla dayanıklı olmayıp, kısa süreli -4°C ye dayanabilir.

Natal Eriği, mükemmel bir çit bitkisidir. Tuzlu suya dayanıklı olduğundan, özellikle deniz sahillerinde tercih edilir. Kesintisiz ve tam engellemeye yönelik bir çit için, bitkiler 100 cm ara ile dikilmelidir. “Green Carpet” (Yeşil Halı) varyetesi, ılıman iklim ülkelerinde yer örtücü olarak sıklıkla kullanılmaktadır. Bu varyetenin yüksekliği 40 cm i geçmemektedir. Bitki gerek olduğunda budanmalıdır. Üretim tohum veya çelikleme ile yapılır.

Anavatanlarında Carissa çiçeklerinin tozlaşması, gece uçan değişik cins böcekler tarafından yapılmaktadır. Bu böceklerin bulunmadığı bazı ortamlarda, bitkiden meyve alınamaması, bitkinin kendine kısır olması ile izah edilmektedir. Yapay dölleme yapılan bu bitkilerin, meyve verdiği görülmüştür.

Peyzajda Kullanımı: Natal Erik’leri (Carissa macrocarpa ve Carissa bispinosa) parlak, koyu yeşil yaprakları, beyaz çiçekleri ve göz alıcı kırmızı renkli meyveleri ile karşıtlık yaratarak, dekoratif bir görünüm oluştururlar. Bitkiler saksıda büyütmeye, yarı gölgeye kalmaya, bonsai yapılmaya ve budamaya uygun olmaları nedenleri ile tercih edilirler.

Carissa’lar; grup dikiminde, yer örtücü olarak, espaliyer veya çit yapmak için kullanılabilirler. Bu bitkiler ile yapılan formal veya informal çitler çok güzel görüntü sağlamaktadır.

Meyveler taze yenilebildiği gibi, pişirilerek de tüketilmektedir. Reçel ve marmelatları yapılmaktadır. Meyve üretimi için birçok yeni varyeteler üretilmiştir.