Carpobrotus cinsi Aizoaceae ailesine ait olup 30 kadar türden oluşur. Bu bitkiler doğal olarak Güney Afrika, Avustralya, Meksika, Şile ve Pasifik Adaları’nın az yağış alan bölgelerinde bulunurlar. Türlerin ortak özelliği; yayılıcı olmaları, gövde ve yaprakları ile bulundukları alanı, hızla bir halı şeklinde kolayca kaplamalarıdır. Koyu yeşilden, gri yeşile kadar değişen, etli yaprakları, gövdeden çift olarak çıkarlar. Yapraklar, kesitte üçgen veya yuvarlak olarak görünürler. Bazı türlerin yapraklarının kenarında küçük dişler bulunur. İri, soliter, papatya benzeri çiçekler;  pembe, kırmızı, mor veya sarı renkte olabilirler. Bu türlerin 7 adedi Güney Afrika’dadır. Çiçekler, yenilebilen yumuşak meyvelere dönüşürler.  Cins adı Carpobrotus, yunanca “karpo” ; meyve,  “brotus”; yenilebilir kelimelerinden türetilmiştir. Bu bitkiler özellikle Akdeniz İkliminin bulunduğu yerlerde, deniz kenarlarında, toprak erozyonu ve kumların dağılmasını önlemek için kullanılmaktadırlar.

CARPOBROTUS EDULİS – KAZAYAĞI – KATIRTIRNAĞI

Carpobrotus edulis  (synonym, Mesembryanthemum edule): Güney Afrika’nın Cape eyaletinde, deniz kenarı ve dağların eteklerinde doğal olarak bulunmaktadır. Latince “edulis” yenilebilir demektir. KAZAYAĞI bitkisi Türkçede KATIRTIRNAĞI olarak da bilinmektedir. Her dem yeşil, çok yıllık sukkulent yaprakları olan yer örtücü bir bitkidir. Dallanma gösteren gövdeleri 3 m uzunluğa kadar ulaşabilir. Etli yaprakları, üçgen şeklinde, üzerleri düz, kaygan, sıklıkla mavimtırak renkte ve kenarları hafif kıvrımlıdır. Yaprakların uca yakın kısımları dişlidir. Bitki büyüyerek 20 cm yüksekliğinde yoğun bir örtü oluşturur ve toprağı tamamen kaplar. 8-12 cm çapında, soliter, sarı çiçekleri, sonradan soluk pembe renge dönüşürler. Çiçekler genellikle ilkbaharda açarlar. Gündüz güneş varken çiçekler açıktır, gece kapanırlar. Çiçeklerin, denizyıldızı şeklindeki stigmaları etrafında çok sayıda stamenler bulunmaktadır. 35 mm çapındaki etli meyveleri yenilebilir. Meyve içinde, tatlı jel kıvamında yapışkan bir sıvı, bu sıvı içinde ise küçük tohumlar bulunmaktadır. Tuzlu ve ekşi bir tadı olan meyveler taze olarak yenilebilir. Bu Carpobrotus türü diğerlerinden, çiçeklerinin rengi nedeniyle kolaylıkla ayrılır, sarı çiçeğiolan tek türdür.

Carpobrotus edulis, 2 alt türe ayrılır. Carpobrotus edulis subsp. edulis ve Carpobrotus edulis subsp. parviflorus (parviflorus çiçekleri küçüktür ancak 5 cm çapa ulaşabilir).

Carpobrotus edulis, çiçeksiz olduğu zaman, diğer türlerle kolaylıkla karışabilir. Özellikle Carpobrotus chilensis ile kolaylıkla hibritler oluşturmaktadır. Carpobrotus chilensis çiçekleri 2-5 cm çapında ve koyu mordur.

CARPOBROTUS ACİNACİFORMİS – KAZAYAĞI- KATIRTIRNAĞI

Carpobrotus acinaciformis, Aizacea ailesine ait çok yıllık sukkulent bir bitkidir. Bu tür de Güney Afrika’da bulunmaktadır. Çiçekleri pembe-mor renktedir. Yaprakları kısa, etli, grimsi yeşil ve kılıç şeklindedir. Yenilebilen meyveleri tatlıdır. Diğer Carbobrotus türleri gibi sukkulent iyi bir yer örtücüdür.   Akraba türlerden gri-yeşil, kısa, geniş yapraklarıyla ayırt edilebilir. Yapraklar acinaciform (eğik kılıç) şeklindedir. Kesit yapıldığı takdirde eşkenar üçgen şeklinde görünür.  Gösterişli pembe-mor çiçekleri 10-15 cm çapındadır. Bitki özellikle ılıman sahil şeritlerinde sıklıkla kültüre edilmektedir. Meyveleri yenilebilir, Güney Afrika’da meyvelerden geleneksel bir reçel yapılmaktadır.

Carpobrotus çelikleme ile kolaylıkla üretilir ayrıca tohum üretimi de yapılabilmektedir. Tropik, subtropik ve ılıman iklim bölgelerinin nispeten kurak kısımlarında bulunan bu bitkiler -4°C altında ölürler. İyi drenajlı kumlu bir toprak ve tam güneşte daha iyi gelişim gösterirler. Carpobrotus edulisve Carpobrotus acinaciformis dünyanın birçok bölgesinde doğallaşmıştır. Avustralya, Kaliforniya ve bazı Akdeniz ülkelerinde istila edici olarak kabul edilirler.

Peyzajda Kullanımı: Carpobrotus edulis ve Carpobrotus acinaciformis üretimi kolay sukkulent bitkiler olup, süs bitkisi ve yer örtücü olarak kullanılmaktadır. Az ilgi isteyen, kurak bahçeler için ideal bitkilerdir. Her dem yeşil olup, kuraklık ve rüzgâra karşı oldukça dirençlidirler. Bu bitkiler kumsal alanlarda, kireçten zengin topraklarda, taşlık bahçelerde, kaya bahçelerinde, deniz kenarlarında veya teras duvarları üzerinden sarkıtmak üzere kullanılabilirler.  Saksı bitkisi olarak da kullanılmaya uygundurlar. Her iki bitki, bol su içeren etli yaprakları nedeniyle ateşe dayanıklıdır. Özellikle yangın tehlikesi olan bölgelerde, evlerin etrafına ateşe karşı bir bariyer olarak dikilirler. Bitkiler genellikle yüzeysel köklere sahip olduklarından, çatı bahçeleri için uygun bir seçim olabilir.

Carpobrotus edulis ve Carpobrotus acinaciformis yenilebilen meyveleri ve tıbbi özellikleri nedeniyle mutfak bahçelerinde kullanılır. Yaprak sıvısı hafif antiseptiktir, suyla karıştırıp içilerek ishal, dizanteri, mide kramplarında veya gargara yapılarak larenjit, boğaz ağrısı ve ağız enfeksiyonlarında kullanılmaktadır. Yapraktan elde edilen sıvı sivrisinek kene ve örümcek ısırmalarında kaşıntıyı önlemek için kullanılır.