CEİBA SPECİOSA – CHORİSİA SPECİOSA – MAYMUN TIRMANMAZ AĞACI

Ceiba (sinonim Chorisia), dünyanın değişik tropik bölgelerinde bulunan büyük ağaç türlerini kapsayan bir cinstir. Meksika, Orta Amerika, Karayipler, Batı Afrika ve Güney Doğu Asya’da bulunan birçok türü kapsar. Genelde bu türlerde kalın gövdeler dallanmadan yukarı uzar, üste geniş bir taç oluştururlar. Gövdenin toprağa yakın kısmında bitkiye destek olmak için kalınlaşmış kökler dikkati çeker. Bazı türler, 70 m uzunluğa erişirler. Baobab’ın da aralarında bulunduğu, bu ağaçlara,“Kapok ağacı” da denilmektedir.

Ceiba speciosa (eski adı Chorisia speciosa), nın anavatanı, Arjantin, Uruguay, Bolivya ve Brezilya’dır. Yaprak döken, sukkulent bir bitkidir. Hızlı büyüyen bir ağaçtır, özellikle bol su aldığında büyümesi hızlanır, 20 m boya ulaşabilir.

Maymun Tırmanmaz Ağaçları’nın fıçı görünümündeki gövdeleri, genelde alt 1/3 kısımda şişme gösterir, çevresi 2 m ye ulaşır. Ağacın gövdesi, gül gövdesinde olduğu gibi, kalın ve keskin dikenlerle kaplıdır. Dallarda da dikenler görülür. Genç ağaçlarda gövde içerdiği klorofil nedeni ile yeşil renktedir, ağaç gövdesi ile de özümleme yapabilir. Yaşlı ağaçlar bu özelliklerini kaybederler, gövdeleri gri renge döner.

Yaprakları el parmakları gibi 4-7 bölmelidir, yaprak sapları uzundur. Sonbaharda, Çin Gülü benzeri, çok alımlı, çiçekler açar. Çiçekler huni şeklinde olup 10 cm veya daha büyük çapa sahiptir. Gül pembesi renkteki çiçekler, sonra somona dönüşür, çiçek boğazları, sarı veya beyazdır. Bazı varyetelerde çiçek rengi sarıdır. Çiçeklenmeden sonra, armut şeklinde, 10 cm uzunluğunda, önce yeşil sonra kahverengi kılıf ile sarılı tohumlar oluşur. Tohumlarını saran kılıf, ipeksi bir yapıya sahiptir. Çiçek taçlarından (tohumları saran kılıf), Brezilya’da iplik yapılarak, döşemecilikte kullanılmaktadır. Bu nedenle İngilizce’de ağaca Silk Floss Tree “Ham İpek Ağacı” denilmektedir.

Ceiba speciosa, 20 metre yüksekliğe kadar boylanabilir, güzel bir taç oluştururlar. Geçirgen, humuslu toprakları ve tam güneş gören yerleri tercih ederler. -3ºC de yapraklarını kaybederler, kısa süreli -6ºC derece dona dayanıklıdır. Genç bitkiler dondan korunmalıdır. Bu nedenle ülkemizde, Güney Ege ve Akdeniz Sahil Kuşağında peyzaj çalışmalarında, rahatlıkla kullanılabilirler. Ülkemizde büyük örnekleri Antalya Otogarında görülebilir.

Peyzajda kullanımı: Maymun Tırmanmaz tropik etki oluşturmak için sıklıkla süs amaçlı kullanılan bir bitkidir. Genç fidanlar yılda 1-1,5 m büyüyerek hızlı bir şekilde istenen alanı kapatırlar. Gövdesinin dikenlerle kaplı olmasına karşın, gövde renginin yeşil olması ve ilginç dikenleri yanında son derece alımlı çiçekleri nedeni ile peyzajda, soliter, grup olarak veya yol kenarı ağacı olarak kullanılmaktadır. Ağaçların dikiminde, çok büyüyebilecekleri düşünülerek gerekli yer ayrılması önerilir. Yol ağaçlandırmasında, dikenlerinin yürüyenlere zarar verebileceği düşünülerek, yay yolu kenarında bir emniyet alanı oluşturulması düşünülmelidir.