CERETONİA SİLİQUA – KEÇİBOYNUZU AĞACI
Fabaceae (Baklagiler) 670 dolayında cins ve 20.000 dolayında türü içeren, ağaç, çalı sarmaşık ve otsu bitkileri içeren bir ailedir. Ailenin ortak özelliği, birleşik yaprakları ve çok taneli meyveleridir. Ceretonia, Fabaceae (Baklagiler) ailesine ait her dem yeşil iki türü içerir, bunlardan biri Ceretonia siliqua’dır.
Keçi Boynuzu Ağacının anavatanı, Türkiye, Suriye ve Lübnan’dır, bugün Yunanistan, İtalya, İspanya, Portekiz ve Akdeniz kıyısı olan kuzey Afrika ülkelerinde ve Akdeniz iklim özelliğine sahip dünyanın diğer ülkelerinde üretimi yapılmaktadır. Bu ülkelerde ağaç şekerden zengin meyveleri ve zamk içeren tohumları nedeni ile üretilmektedir. Cins adı Ceretonia, Yunanca “keretonia” boynuz kelimesinden gelmektedir. Latince “siliqua”, ince uzun meyve kapsülü demektir. İngilizce “Saint John’s Bread” adı, St. John’un çölde kaldığı 40 gün boyunca bu ağacın meyvelerini yiyerek yaşamda kalmış olması nedeni ile verilmiştir.
Keçiboynuzu Ağacı trioecious bir bitkidir; ağaçlar erkek, dişi veya hermafrodit olabilir. Tek cinsel olan ağaçların meyve oluşturabilmesi için yakınında diğer seksten bir ağacın olması gerekir. Hermafrodit olan ağaçlar ise tek başına meyve yaparlar. Uzun ömürlü bir ağaçtır, 6 yaşında meyve vermeye başlar, 80-100 yıl verimliliğini kaybetmez, 100 yıldan fazla yaşadığı bildirilmiştir.
Ceretonia siliqua 10 m, ender olarak 15 metreye kadar boylanabilen yarım küre şeklinde taç oluşturan bir ağaçtır. Gövdesi kalın, dalları serttir. Yaprak sapları kırmızı renktedir. Pinnat yaprakları, 10-20 cm uzunlukta olup karşılıklı çıkan, oval veya eliptik şekilli, 4-10 çift parlak, koyu yeşil renkli yaprakçıktan oluşmaktadır. Yapraklar etlidir ve tannin bakımından zengindir. Ağustos-Ekim ayları arasında çiçeklenir. Dal, bazen de gövdeden çıkan ilginç çiçekleri, ince uzun bir sap üzerinde sıralanmış 6-12 mm uzunluğunda çok sayıda yeşil, kırmızı çiçeğin birleşmesi ile oluşmuştur. Çiçekler sinek ve eşek arıları tarafından döllenir. Fasulye benzeri, düz veya kıvrık şekilli meyveleri 10-30 cm uzunluğunda ve 1,5-3 cm genişliğindedir. İnce uzun meyvelerin üzerleri kıvrımlı, renkleri önce yeşil, olgunlaşınca parlak kahverengidir. Her bir meyve, yumuşak, tatlı bir jel içinde, 5-18 adet sert tohum içerir. Ağacının kök yapısı çok gelişmiştir, ana ve yan kökler bir ağ oluşturur ve 30-40 m toprak derinliğine inebilirler. Bu nedenle kuraklık zamanında bile derinde su bularak gereksinimi karşılamaktadır.
Ceretonia siliqua Toprak bakımından seçici değildir, hafif asitten alkaliye kadar değişik topraklarda yetişebilir. Kuraklığa, rüzgâra ve deniz tuzluğuna dayanıklıdır. Bitki en iyi bol güneşli, sıcak ve kurak ortamda gelişim gösterir, gölge ortamda gelişemez. -8°C soğuğa rahatlıkla dayanır. Üretim tohumladır, daha iyi ürün almak için, bol ürün veren bireylerden alınan gözler ile aşı uygulanır.
Keçiboynuzu çok faydalı bir ağaçtır. Meyvenin özü sakarinden zengindir; pekmez yapımında, pişirilip, toz haline getirildikten sonra kek ve içecekte kakao yerine, fermente edilerek alkol yapımında, sulandırılarak şurup yapımında kullanılmaktadır. Keçiboynuzu unu, gluten içermediğinden çöliak hastaları tarafından da rahatlıkla kullanılmaktadır. Geçmişte kıtlık yıllarında, susuzluğa karşın bitkinin meyvelerinin olgunlaşmaya devam etmesi nedeni ile hayat kurtarıcı gıda olarak kullanılmıştır. Tohumlardan çıkarılan galactomannan, gıda endüstrisinde katılaştırıcı ve gıda ömrünü arttırıcı madde olarak kullanılmaktadır. Galactomanın, ağırlığının 50-100 kat sıvı tutması nedeni ile harika bir doğal katılaştırıcı ve koruyucudur.
Eski devirlerde, Keçiboynuzu Ağacı çekirdeklerinin ağırlığının eşit olduğu düşünülmüş ve her birinin ağırlığı karat olarak belirlenmiştir. Karat uzun yıllar, altın ve elmas gibi kıymetli taşların ölçümü için kullanılmıştır. Batı Akdeniz ülkelerinde kullanılan karat kelimesi, Arapça “girat”dan gelmektedir. Bugün karat, 200 mg olarak kabul edilerek standartlaştırılmıştır.
Peyzajda Kullanımı: Keçiboynuzu Ağacı Parlak yeşil yaprakları ve güzel tacı nedeni ile doğal ve kurakçıl Akdeniz bahçelerinde tercih edilen bir ağaçtır. Sulamaya ve fazla bakıma gereksinim göstermez, meyvesinden de yararlanılmaktadır. Meyve bahçeleri çevresinde, rüzgâr perdesi oluşturmak için kullanılmaktadır. Sıra halinde dikildiğinde, ses bariyeri yapma işlevini de görür. Ayrıca erozyon önlenmesi veya çölleşme tehlikesi olan yörelerde tercih edilen bir ağaçtır.








