Cupressus sempervirens, kokulu, kozalak yapan, her dem yeşil, tıbbi değeri olan bir süs ağacıdır. Bulunduğu Cupressaceae (Selvigiller) ailesi, ardıç ve sekoya dahil 30 cinsi ve toplamda 140 türü kapsamaktadır.

Akdeniz Servisi, Akdeniz ülkelerinden; Yunan Adaları, Türkiye, Kıbrıs, Suriye, Lübnan, Filistin dışında, Hazar Denizi güney kıyılarında İran’da doğal olarak bulunmaktadır. Kuzey Afrika’da Tunus ve kuzey Libya’da endemik olarak bulunan ağaç, bugün Akdeniz ülkelerinin hemen tamamına yayılmıştır. Tür adı sempervirens Latince her dem yeşil demektir. Cupressus sempervirens, doğal olarak bulunduğu bölgeler haricinde, tüm Akdeniz ülkeleri ve benzer iklime sahip Kaliforniya, Güney Afrika ve Güney Avustralya gibi bölgelerde, yüzyıllardır süs bitkisi olarak kültüre alınmıştır. Ülkemizde Akdeniz kıyıları dışında, Batı Anadolu, Karadeniz sahili ve kış hava sıcaklığının -20˚C altına düşmediği kentlerimizde sıklıkla dikilmektedir. Ülkemizde sıklıkla mezarlık ve cami avlularında kullanılmıştır. Türkiye’deki en büyük popülasyonu 4360 dönüm alanla, “Antalya Köprülü Kanyon Milli Park” ında bulunmaktadır.

Akdeniz Servisi 20-30 metre yükselebilen, konik çatı yapan bir ağaçtır. Ağacın düzgün ve dik uzayan gövdesinin kabuğu gençken ince, pürüzsüz ve gri renktedir, zamanla gri kahverengine döner ve üzerinde dikey, uzun girintiler oluşur. Gövdeden her yöne uzanan, yuvarlak veya dörtgen dallardan çıkan, iğne şeklindeki koyu yeşil renkli pulsu yapraklar 2-5 mm uzunluğundadır. Ağaç, ilkbahar başında çiçek açar. Kısa saplı, karşılıklı 8-14 pulcuktan oluşan, 2-4 cm çapında, yuvarlak, yeşil renkli genç kozalaklar, döllenmeden 20-24 ay sonra olgunlaşarak kahverengine dönerler. Erkek kozalaklar 3-5 cm uzunluğundadır, kış sonu polen çıkarmaya başlarlar. Döllenmiş her pulcuk, 8-20 arası, ince kanatçıkları olan tohum içerir. Kozalaklar eylül ayında açılmaya başlar. Tohum saçmaya başlayan kozalaklar, yıllarca ağaçta kopmadan kalırlar. Bunun nedeni birçok servi türünde olduğu gibi bu ağacında serotini göstermesidir (serotoni: bazı kozalaklar bir yangın görünceye kadar açılmadan kalırlar, ancak yangında açılarak tohumlarını saçarlar).

Cupressus sempervirens, gösterdiği dallanmaya göre iki şekilde büyür. Birinci ve doğal olanı; dalların dışarı yatay ve dağınık olarak uzandığı şekildir, Cupressus sempervirens horizontalis olarak adlandırılır. Diğeri dalların yukarı, dik olarak çıktığı şekildir, buna Cupressus sempervirens piramidalis (=fastiaga veya strikta), Türkçe’de “Kalem Servi” veya Farsça’dan Türkçeye geçen adı ile “Ehrami Servi” denilir. Tarif edilen ikinci form bir kültür olup, botanik olarak diğerinden farklı değildir. Bir diğer kültür; koyu yeşil, sık yapraklı, dümdüz silindirik şekilde yukarı uzayan formdur: Cupressus sempervirens “Totem Pole” veya kısaca Cupressus sempervirens “Totem” olarak adlandırılır. Genelde, ince uzun ve sivri tepesi olan, Türkçe’de Kalem Servi olarak adlandırılan ağaçların kültürü yapılmaktadır.

Akdeniz Servisi, çok uzun ömürlü bir ağaçtır, birçok ağacın 1000 yaş üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Girit Adası batısında bulunan “Samaria Gorge Mili Parkı” nda bulunan Servilerin 30-33 metre boyda ve 1 metre gövde çapına sahip oldukları bilinmektedir. İran’ın Yazd vilayetinde bulunan çok gövdeli, 25 metre yüksekliğinde, çapı 575 cm olan servinin “Sarv-e Abarkooh” 4000 yaşında olduğu iddia edilmektedir.

Cupressus sempervirens kışları oldukça ıslak olan bir ortamda yaşadığından, kökleri iyi gelişmiş olup, kışın gerekli besleyici gıdaları kolaylıkla almaktadır. Ağaç, bol güneş, iyi drenajlı toprak, kısmen besleyici ortama gereksinim gösterir. Ağacın “Kalem” şeklinin muhafazası için, budamaya genç yaşta başlanılıp, muntazam olarak devam edilmesi önemlidir. Bitki -20°C soğuğa, kuraklığa, rüzgâra, havadaki tozlara ve orman yangınlarına karşı oldukça dayanıklıdır. Gençken hızlı büyüyen ağaçlar, on yaşında tohum yapmaya başlar. Üretim, tohum, çelik, aşı ve kesik gövde yanından çıkan sürgünlerin ayrılması ile yapılabilir.

Peyzajda Kullanımı: Tüm servi türleri, özelikle genç yaşlarına çok dekoratif olduklarından park, bahçe peyzajında, koruyucu, yol ağaçlaması ve canlı çit yapımında kullanılmaktadır.

Akdeniz Servisi özellikle yerleşim bölgeleri ve küçük bahçelerde, yüksek ve kompakt gövdeleri nedeni ile bulunduğu yere formal bir etki verir. Ağacın bir özelliği, bulunduğu ortama kolaylıkla uyum sağlayabilmesidir. Formal peyzaj uygulamasında, boyu ve yapısı nedeni ile duvar etkisi veya bahçenin belirli bir yerinde fokal görüntü sağlama amaçlı kullanılabilir. Tarla veya bahçeleri rüzgârdan korumak için rüzgâr perdesi olarak kullanılmaktadır. Yüksek binaların görüntüsünü kapatmak için perdeleme amaçlı kullanılır. Her dem yeşil sık dokulu yaprakları, kuşlar ve bazı diğer canlılar için yuvalama ve özellikle kışın konaklama fırsatı yaratarak doğal hayatın korunmasına yardımcı olur.

Cupressus sempervirens kültür ve sanatta geniş yer bulan bir ağaçtır. Yas sembolüdür, Hristiyan mezarlıklarına dikilenler “Kilise Servisi”, Müslüman mezarlıklarında ise mezar yanına veya mezarlık çevresine dikilenler “Mezarlık Servisi” olarak adlandırılmıştır. Ağaç İran’da Zerdüş’ler için çok değerli bir dini öneme haizdir, bir hikâyeye göre ilk Servi Zerdüş tarafından cennetten alınarak getirilmiştir. Bugün İran’da korunan çok büyük Servi Ağaçları mevcuttur. Farsça’da “sarv-e nāz” adı verilen ağaç Türk edebiyatında “Servi Naz” olarak yerini almıştır. Kültür, şiir ve bahçelerde; güzelliği, farklılığı, sevileni ve yüksekliği tarifleyen birçok mecazi anlamı bulunmaktadır.

Eski İran’da her yıl kutlanan Yalda Gecesinde (Kuzey küredeki en uzun gece) Yalda Ağacı olarak adlandırılan Servi veya Çam ağacı süslenmekteydi. Hristiyan’ların Noel’de çam ağacı süslemeleri adetinin eski İran’dan geldiği söylenmektedir. Akdeniz Servisi İran bahçelerinin ilk seçeneğidir.

Cupressus sempervirens’in yaprak ve kozalakları dünyanın değişik ülkelerinde antisetik (mikrop öldürücü), antipiretik (ateş düşürücü), antivirütik (virüs öldürücü), anti helmintik (barsak paraziti düşürücü), sitotoksik, antioksidan, hemoroide karşı, ishal tedavi edici ve damar büzücü olarak kullanılmıştır. Yapraktan elde edilen Servi Yağı kuvvetli mikrop ve böcek öldürücü özeliğe sahiptir.