Euphorbia’lar (Sütleğengiller) bitkiler âleminin en kalabalık ailelerinden biri olan Euphorbiaceaeailesine aittir. Bu aile 300 cins, 5000 tür ve 7500 dolayında varyeteyi içermektedir. Euphorbia cinsi yalnız başına 2000 tür içerir. Sütleğenler tek yıllık (annual), iki yıllık, (biannual) çok yıllık (perenial), otsu, çalı veya ağaç formunda, etli yapraklı, yaprak döken veya dökmeyen, dona dayanıklı veya tropikal olabilirler. Euphorbia’aların en ilgi çeken özelliklerinden biri, büyüklükleri, sıcaklık, su istekleri ve ömür süreleri birbirinden farklı olan çok sayıda bitkinin bu cins altında toplanmasıdır. Euphorbia’ların birçoğu sütsü bir sıvıya sahiptir, bazen bu sıvı renksiz olabilir. Euphorbia adı, Birinci yüzyılda yaşamış Mauritania Kralı, Juba’nın doktoru Euphorbus‘tan gelmektedir.

Euphorbia dendroides, Euphorbiaceae ailesine ait küçük bir ağaçtır. “Dendroides” Yunanca “dendron” ağaç kelimesinden türetilmiştir, bitkinin görünüşünün küçük bir ağaca benzemesinden dolayı verilmiştir. Ağaç Sütleğen Akdeniz havzasında geniş bir yayılım göstermektedir. Avrupa’nın güneyinde İber yarımadasından, Ege Adalarına ve Türkiye’nin güney kıyılarına kadar, Kuzey Afrika’da ise yalnız Tunus ve Mısır’da doğal yayılım göstermektedir.

Euphorbia dendroides şemsiye şeklindeki tepe tacı ile dikkati çeken, 3 metre boy ve ene ulaşabilen, odunsu yapı gösteren kırmızı gövdesi, sütlü öz su içeren bir çalıdır. Bitkinin yuvarlak çatısı, ilginç bir şekilde oluşan dallanmadan dolayı ortaya çıkmaktadır. Oval-mızraksı yapraklar, 7 cm uzunluk ve 1 cm genişliğe kadar büyüyebilir, dallardan değişimli olarak çıkarlar. Yapraklar dalların uç kısımlarında daha yoğun olarak görülürler, alttaki yapraklar, kırmızımsı ve sarkıkken daha yukardakiler yatay, en üstekiler ise dik olarak dururlar. İlkbaharda yetişkin bitkilerde, dalların ucunda kümelenmiş, cyathia adı verilen çiçeklenmeler oluşur. Cyathia’ların etrafında sarı renkli, petal benzeri yalancı yaprakçıklar (brakte) bulunur. 1-6 adet cyathia birleşip grup oluştururlar. Çiçek açma devresinden sonra yapraklar antocyanin pigmenti oluştururlar ve kırmızı renkte görülürler.

Ağaç Sütleğen yazın fazla su kaybını önlemek için yapraklarını döker. Yeni yapraklanma dönemi sonbahar sonu yağmurların başlaması ile başlar, kış boyu bitki yapraklıdır. Bitkinin sukkulent gövdeleri alttan başlayarak odunsu yapıya dönüşürler. Dalların üst kısmında epidermis gri-yeşilimsi veya pembemsi renkte olup, düşen yaprakların nedbeleri ile kaplıdır. Bitkinin üretimi tohum veya çelikleme ile yapılır. Bitki; yuvarlak, güzel formunu idame ettirmek için bol güneş ışınına gereksinim gösterir. Gölgede kalan bitkiler daha hızlı büyür, ancak dallar uzar ve yuvarlak çatı oluşmaz. Yazın bitkinin yapraklarını döküp, girdiği dinlenme devresinde sulamaya gereksinim göstermez.

Euphorbia dendroides şiddetli dona dayanamaz, doğasında Akdeniz’in kıyılarında, kuzeyi kapalı, denize bakan dağ ve tepelerin yamaçlarında bulunmaktadır. -10 °C ye dayanabileceği bildirilmiştir. Bitki, pamuklu ve unlu bitlere ve kırmızı örümcek zararlılarına karşı hassastır.

Ağaç Sütleğen, Euphorbia cinsinin birçok türünde olduğu gibi zehirli bir bitkidir. Eski zamanlardan beri geleneksel tedavide kullanılmaktadır. Beyaz yapışkan özsuyu, deride oluşan siğil, ben ve tümör oluşumlarının tedavisinde kullanılmıştır. Bugün yapılan bazı çalışmalarda; Euphorbia dendroides in toprak üstü kısımlarından elde edilen polifenol ekstratının, ileride antioksidan ve anti inflamatuvar bir ajan olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Peyzajda Kullanımı: Ağaç Sütleğen, bugün Akdeniz dışında birçok ülkede süs bitkisi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle kurakçıl bahçe ve Akdeniz bahçelerinde tercih edilmektedir. Kaya bahçeleri için de iyi seçenektir. Kış sonu ve erken ilkbaharda çiçek açtığı için peyzaja renk katar. Euphorbia dendroides saksıya uygun bir bitkidir. Dış ortamda, kumlu toprağa gereksinim duyor. Uygun iklimde deniz kenarı tepelere dikildiğinde, zamanla ağaç formunu alır ve tohumdan çıkan yavrularla tüm alanı kapsayabilir.