Ginkgo biloba, Ginkgophyta takımının, Ginkgoaceae ailesinden, Ginkgo cinsinin tek yaşayan türüdür. 270 milyon yıl öncesine ait fosillerde, bulunan bir ağaçtır. Cins adı Ginkgo Japonca gin-kyo “gümüş kayısı” dan gelmektedir. Biloba ise latince bis “2” ve loba “loblu”  kelimelerinden türemiştir. Yapraklarının iki loblu olduğunu tanımlamaktadır. Mabet Ağacı morfolojik olarak gymnosperm olarak kabul edilir.

Ginkgo biloba ve cinsin diğer üyeleri Jurassic ve Cretacoeus döneminden kalan fosillerde yaygın olarak bulunmaktadır. Ancak Ginkgo biloba dışında tüm Ginkgo’lar bugün dünyadan kaybolmuştur, yalnız bu bitki doğal olarak Doğu Çin’de küçük bir alanda bulunmaktadır. Bu çok özel ağaç, dinozorlar devri öncesinden gelen ve halen yaşayan tek tür olduğu için “yaşayan fosil” olarak adlandırılmaktadır.

Mabet Ağacı Çin’de uzun zamandan beri kültüre edilmektedir. Tapınak bahçelerinde bulunan bazı ağaçların 1500 yaşın üstünde olduğu gösterilmiştir. Alman Botanikçi Engelberd Kaempfer 1690 yılında Japonya’da tapınak bahçelerinde bu ağacı ilk gözlemleyen Avrupalıdır. Budizim ve Konfiçyus inanışına göre Ginkgo biloba kutsal bir ağaç olduğundan, Kore ve Japonya’nın birçok yerine dikilmiştir.

Mabet Ağaç’ları iki cinslidir; ağaçların bazısı erkek, bazısı dişidir. Erkek ağaçlarda polen içeren küçük kozalaklar, dişilerde ise döllenme olursa; yuvarlak sarımsı meyveler oluşur. Meyvelerin içinde kalın kabuklu tohumlar bulunmaktadır. Ginkgo biloba ağaçlarında döllenme, sikaslar, eğreltiler, yosun ve alglerde olduğu gibi hareketli spermlerle olmaktadır. Dişi bitkiler kozalak yapmazlar, dalcıkların ucunda iki ovul oluşur. Bu ovullerde döllenmeden sonra 1 ya da 2 adet tohum oluşur. 1,5-2 cm uzunluğundaki tohumlar, sarı-sütlü kahverengindir. Görünüşte çekici olan tohumlar, düştüklerinde içerdikleri bütürik asit nedeni ile çok kötü bir koku salgılarlar. Ağaçların erginliğe erişmesi 20-35 yılı bulur.

Birçok yerde Mabet Ağacı’nın erkek kültürleri, tohumdan yetiştirilen bitkilerin üzerine aşılanmaktadır. Bunun nedeni, erkeklerin kötü kokulu meyve yapmamasıdır. Erkek Ginkgo biloba ağaçlarının dezavantajı ise, oluşturdukları polenler nedeni ile bazı hassas kişilerde alerji yaratmasıdır.

Mabet Ağaç’ları normalde 20-30 metreye kadar boylanabilirler, Çin’deki bazı örneklerin 50 metreyi aştığı rapor edilmiştir. Ağaç genelde derin köklüdür, rüzgâr ve karın meydana getireceği hasarlara karşı oldukça dayanıklıdır. Genç ağaçların yuvarlak gövdesi ince ve uzundur, sık dallanma göstermezler ve dallanmaları muntazam değildir. Ağaç genelde 10 yaştan sonra formunu alır ve güzel bir tepe tacı oluşturur. Sonbaharda 5-10 cm uzunluğundaki yaprakları, parlak sarı renge dönerek dökülürler. Hastalıklara ve böceklere karşı direnci, hava kökleri verebilmesi ve bu köklerden tekrar sürebilmesi, Ginkgo biloba ağaçlarını uzun ömürlü yapmaktadır.

Mabet Ağaç’larının bugün birçok kültürü elde edilmiştir. “Autumn Gold” erkek bitkiden elde edilen bir kültürdür. Dişi kültürler arasında “Liberty Splendor”, “Santa Cruz” ve “Golden Girl” bulunmaktadır.

Peyzajda Kullanımı

Ginkgo biloba’lar kentsel yerleşim alanlarına iyi uyum sağlarlar, hava kirliliği ve değişik topraklara uyumludurlar. Hastalıklara ve böceklere karşı oldukça dayanıklıdırlar. -30 °C soğuğa dayanırlar. Dayanıklılığı ve güzelliği nedenleri ile Mabet Ağaç’ları, kentsel alanlarda; gölge ağacı, süs ağacı olarak, yol ağaçlandırmalarında sıklıkla kullanılırlar.

Çin ve Japonya’da mabet ağaçlandırmasında kullanılan Ginkgo biloba’lar, bugün dünyanın birçok yerinde peyzajda kullanılmaktadır. Tıbbi amaçla, ilaç elde etmek için tarla dikimleri de yapılmaktadır.

Mabet Ağaç’larının dayanıklılığına en iyi örneklerden biri; 1945 yılında Japonya’nın Hiroşima kentine atılan atom bombasının 1-2 km uzaklığında bulunan 6 ağacın, tüm insan ve canlıların öldüğü bölgede, yaşamlarına devam etmesidir.

Tıbbi Bilgi: Ginkgo biloba, geleneksel Çin tababetinde yüzyıllardır kullanılmaktadır. Bugün Batı tıbbında da yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır, ABD ve Avrupa’da en fazla satılan bitkisel tıbbi üründür.

Bilim adamları Mabet Ağac’ında 40’dan fazla bileşim bulmuşlardır, bunlardan yalnız iki tanesi; Flavonaid ve Terpenoid ilaç olarak etki göstermektedir. Flavonaidler bitki kökenli antioksidantlardır. Flavonaidlerin; sinirleri, kalbi, kasları, kan damarlarını ve retinayı korudukları, bilimsel olarak gösterilmiştir. Terpenoidler damarları genişleterek ve beyaz kürelerin yapışkanlığını azaltarak, kan akışını artırırlar. Bunlar da ayrıca antioksidanttır.

İnsan vücudundaki serbest radikal diye adlandırılan zararlı parçacıklar, yaş ile artmaktadır. Bunlar kalp hastalığı, kanser, alzheimer hastalığına neden olabilirler. Antioksidantlar, serbest radikallerle savaşırlar ve onların DNA ve diğer hücrelere zarar vermesini önlerler. Ginkgo biloba’dan hazırlanan ilaçların özellikle alzheimer hastalarında hafıza ve düşünme üzerine olumlu etkisi gösterilmiştir. Demans ve vertigoda (baş dönmesi) da kullanılmaktadırlar.

Mabet Ağacı tohumları Çin’de pişirilip, yenilmektedir. Tohum içinde bulunan ginkgotoxin yemek iyice pişirilmezse, zehirlenmelere yol açar.