MUSA ACUMINATA – YABANİ MUZ

Musa acuminata Güneydoğu Asya’da (Malezya, Hindistan ve Çin) doğal olarak bulunan bir muz türüdür. Bugünkü modern muz kültürlerinin hemen hepsi bu tür ile Musa balbisiana  veya bunların arasında oluşan hibridlerden üretilmiştir. Yabani Muz musaceae ailesine aittir. Cins adı İsa’dan 1 yüzyıl önce yaşayan, Romalı hekim  Antonia Musa’dan gelmektedir. Acuminata kelimesi de sivri anlamındadır. “Banana’’ adı Portekizli köle tüccarları tarafından Amerika’ya getirilmiştir. Arapça “banan” parmak kelimesinden gelmektedir.

Musa acuminata herdem yeşil, dev otsu bir bitkidir. Yabani Muz’un gövdesi toprak altındadır (rizom), 3-6 metre olabilen yalancı gövdesi, rizomdan yukarı çıkar. Yalancı gövde, yaprak kılıflarının alt kısımlarının birleşmesiyle meydana gelir. Gövdenin ucunda rozet şeklinde 10-20 adet, büyük eliptik yapraklar bulunur. Bu yapraklar 3-4 metre boya ulaşabilir.

Erişkin Musa acuminata, yazın uzun bir çiçek sapı üzerinde beyaz ve sarımtırak çiçekler açar, çiçek sapı yalancı gövdenin üzerindedir ve aşağıya doğru eğilir. Çiçekler geniş, mor ve kırmızı renkte, çiçek sapı yaprakçıkları tarafından sarılıdır. Sap üzerinde hem erkek hem dişi çiçekler vardır. Dişi çiçekler aşağı kısımda yerleşmiştir ve bunlardan muzlar oluşur. Erkek çiçekler en üst kısımdadır, mor ve kırmızı renkte çiçek sapları arasında bulunurlar. Meyveler yani muzlar 10-20 adetlik kümeler halinde bir sap üzerinde yer alırlar. Bu kümelerin birleşmesiyle her meyve sapında 50-150 adet meyve bulunur.  Genç bitkiler genellikle 2-3 yaşa kadar çiçek açıp meyve vermezler. Yabani Muz’un meyveleri modern hibridlerin aksine, 5-6 mm büyüklüğünde tohumlar içerir.

Bitki meyve verdikten sonra ana gövde dibinden kesilir. Çünkü aynı gövdeden ikinci defa meyve alınamaz. Toprak altında bulunan rizomdan çıkan kardeşler, ölen anne bitkinin yerini alırlar ve bu şekilde tek bir rizom yıllarca canlı kalır. Yandan çıkan piçlerden zayıf olanlar kesilir, kuvvetli olanlar meyve vermesi için bırakılır.

Musa acuminata organikten zengin, orta derecede nemli, iyi drene edilmiş toprağı ve bol güneşi sever. Bitki güneş ışınlarının aşırı olduğu yörelerde yarı gölgede yetiştirilmelidir. Büyük yapraklarının aşırı rüzgârdan parçalanması nedeniyle bitkiler rüzgârdan uzak yerlere dikilmelidir. Bitkiler büyüme sezonunda muntazam gübrelenmelidir. Yabani Muz’un yaprakları dona dayanıklı değildir ancak rizomlar -7°C’ye dayanır.

Musa acuminata sups. acuminata ‘nın birçok alt grubu vardır. Bunların en bilinenlerinden biri Dwarf Cavendish (Çin Muzu veya Kadın Parmağı), cüce bir kültürdür. Hem meyve üretimi için hem de süs bitkisi olarak kullanılmaktadır.

Yabani Muz insanlar tarafından tarımda ilk kültürü yapılan bitkilerdendir. Önceleri Güneydoğu Asya ve civar bölgelerinde kültüre alınmış, Amerika’nın keşfinden sonra Kanarya Adaları yoluyla Yeni Dünya’ya taşınmışlardır.

Peyzajda Kullanımı: Musa acuminata tropik yaprakları görüntüsü ile süs bitkisi olarak kullanılan muzlardan biridir. Meyve verdiği zaman, sarı meyveleri de güzel bir görüntü oluşturur. Dış veya iç mekânda, cüce varyetelere bile geniş yer ayrılması gereken bir bitkidir. Yabani Muz bahçelerde vurgu bitkisi olarak veya su kenarlarında tropik hava vermek için sıklıkla kullanılır.