NİCANDRA PHYSALODES – PERU ELMASI

Nicandra physalodes, Solanaceae (Patlıcangiller) ailesine ait bir bitkidir. Nicandra cinsinin tek türüdür. Bitki Nicandra’e atfen isimlendirmiştir; Nicandra Anadolu’da İsa’dan 100 yıl önce yaşayan bir şairdir ve bitkinin iyileştirici kullanımlarından bahsetmiştir. Physalodes kelimesi Yunanca physo: kese kelimesinden türemiştir. Bitki meyvesinin bir zarf içinde görülmesinden dolayı bu isim verilmiştir. Physalodes genellikle kabul edilen tür adı olmakla beraber bazen Physaloides olarak da bahsedilmektedir. Peru Elması’nın yaprak ve köklerinden elde edilen sıvı, bir kap içinde sütle karıştırılarak bekletildiği zaman sinekler için çekici olmaktadır. Bu karışımı yiyen sinekler ölmektedir. Bu nedenle İngilizce’de bitki; Sinek Çekici olarak da tanımlanmaktadır.

Nicandra physalodes, Güneybatı Amerika; Kuzeybatı Arjantin, Bolivya, Şili ve Peru’da doğal olarak bulunmaktadır. Bugün bitki dünyanın birçok tropik ve ılıman bölgesine süs bitkisi olarak getirilmiş ve yayılmıştır. Bazı ülkelerde yabancı ot olarak kabul edilmektedir. Peru Elması tek yıllık bir bitki olup 1 metreye kadar boylanabilir. İçi boş olan yumuşak ve düzgün gövdeleri çok sayıda dallanma gösterir. 20 cm’e kadar uzayabilen, kenarları lobulasyon gösteren, oval, hafif tüylü yaprakları, ardışık olarak çıkar. 2-4 cm uzunluğunda, soluk mavi veya beyaz çan şeklindeki çiçekleri, yaprakların ucunda bulunan 1-4 cm sapların üzerinde oluşurlar. Çiçeklerin korollası beyazdır. Sarı renkte 5 stamen (erkek organ) bulunur. Çiçeklerin ömrü bir gündür. Çiçeklenme yazın başlar ve iki üç ay devam eder. Çiçeklenme periyodu sonunda, yeşil renkteki kaliks, kahverengi ve kağıtsı bir görünüme dönüşür ve Çin lanterni şeklini alır. Oluşan meyve, Physalis peruviana (kaz üzümü) meyvelerine benzer. Bir santim çapındaki, sarı, yuvarlak meyveleri içinde çok sayıda tohum bulunur. Nicandra physalodes’in meyvesi Physalis peruviana’ nın aksine derin lopludur.

Peru Elması tek yıllık bitki olup yalnızca tohumla üretilebilir. Bitki, kendi döktüğü tohumlarla bulunduğu yerde kolaylıkla çoğalır. Tam güneş veya yarı gölgede, nemli, killi ancak besleyici bir toprağı tercih eder. Vejetatif büyüme, geç ilkbahar ve yazın oluşmaktadır. Bitkinin nektar ve polenleri arılar için çekicidir. Solanaceae ailesinin diğer bitkileri gibi, yaprakları ot yiyen memeliler için zehirlidir. Tohumları yüksek proteinli olmasından dolayı kuşyemi olarak kullanılmaktadır.

Peyzajda Kullanımı: Nicandra physalodes, güzel çiçekleri ve çekici tohumları nedeniyle çok uzun zamandır kültür bitkisi olarak kullanılmaktadır. Ancak yaz sonunda bitki fazla büyür ve dağınık bir görünüm arz eder. Bu nedenle peyzaj düzenlemelerinde fazla bir değeri yoktur. Meyvesi kurutularak potpurilerde kullanılmaktadır.

Peru Elması 2000 yıldan beri tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. İçerdiği Nicanderenon, bazı kanser türlerinde hücre öldürücü etkisi olduğu gösterilmiştir. Bitkinin böcek kovucu özelliği vardır. Özellikle beyaz sinekleri kaçırır. Nicandra physalodes, ürün ekilen tarlalarda ciddi sorunlar yaratan bir bitkidir, normal herbisitlerden fazla etkilenmez. Ayrıca diğer Solanaceae otları gibi birçok virüs, nematod, mantar patojenleri ve böceklere ev sahipliği yapar.