STRELİTZİA JUNCEA- İNCE YAPRAKLI CENNET KUŞU ÇİÇEĞİ – BODUR STARLİÇE

Strelitziaceae ailesi, 3 cins ve 7 tür bitkiyi kapsamaktadır. Bu aile bireyleri, gerek görünüş gerek büyüme özellikleri nedeni ile Heliconiaceae and Musaceae (muzgiller) aileleri bitkilerine benzerlik gösterirler. Strelitziaceae ailesi, APG II sistematiği ile Zingiberales alt takımına konulmuştur. Ailenin tropik ve subtropik bölgelerde yaşayan 3 cinsi bulunmaktadır:  Ravenala Madagaskar’da bulunan tek türü (Ravanala madagascariensis– Muz Palmiyesi), Phenakospermum Güney Amerika’da bulunan tek türü (Phenakospermum guyannense– Küçük Muz Palmiyesi), Strelitzia ise Güney Afrika’da bulunan 5 türü kapsamaktadır. Strelitzia’nın  5 türü: Strelitzia reginae (Cennet Kuşu Çiçeği), Strelitzia alba (Beyaz Cennet Kuşu Çiçeği), Strelitzia caudata (Dağ Cennet Kuşu Çiçeği), Strelitzia nicolai (Beyaz veya Dev Cennet Kuşu Çiçeği) ve Strelitzia juncea (İnce Yapraklı Cennet Kuşu Çiçeği) dır.

Strelitzia juncea, açan çiçekler grubundan, tek çenekli, Güney Afrika’ya özel bir bitkidir. Daha önce Strelitzia reginae’nın bir varyetesi olduğu düşünülmüş, ancak yapılan çalışmalarda ayrı bir tür olduğu ortaya konulmuştur. Kuraklığa dayanıklı olan bu bitki, Güney Afrika’da Uitenhage, Patensie ve Port Elizabeth bölgelerinde doğada seyrek olarak bulunmaktadır. Strelitzia türleri içinde belirgin yaprağı olmayan tek bitkidir. İnce yaprağı dışında, Strelitzia reginae’dan farklı olarak çiçek sapı daha kısadır, çiçekleri St. reginaea’dan farklı olarak, yaprak uçlarından daha yukarı çıkmazlar. Tür adı Strelitzia, İngiltere kralı 3. George’un Mecklenburg-Strelitz prensesi olan karısı Kraliçe S. Charlotte’tan gelmektedir. Juncea adı latince juncus: (hasır otu veya kovalık olarak bildiğimiz bitki) ye benzeyen yaprakları nedeniyle verilmiştir.

Bodur Starliçe, çok yıllık, alttan dallanan, etli geniş kök yapısı olan, silindirik yapraklı, en fazla 200 cm. boya yükselebilen bir bitkidir. Ekim ayından Nisan ayına kadar olan süre içinde, yuvarlak çiçek sapları ucunda çiçekler oluşur. Çiçekleri aynen Strelitzia reginae (Cennet Kuşu Çiçeği) görünümündedir. Çiçek sapı ucunda 15 cm uzunluğundaki spatheden genelde 5 çiçek çıkmaktadır. Yeşil renkli spathe’nin kenarları kırmızı renktedir. Sepaller mızrak şeklinde, parlak turuncu, petaller ise mavi renktedir. Her çiçeklenmeden sonra, bitki ikiye bölünmekte, bir sonraki çiçeklenmede iki katı sayıda çiçek açmaktadır.

Strelitzia juncea yarı gölge, tercihan tam güneşli, organikten zengin, iyi drenajlı ortamı tercih eder. Çok az su ile uzun süre idare edebilir. Yavaş büyüyen bir bitkidir, tohum ile üretildiğinde çiçek açması için, 3-4 yıl beklemek gerekir. Uygun şartlarda bakıldığında, uzun ömürlü bol çiçek açan bir bitkidir. Doğasında tozlaşmayı arı kuşları yapmaktadır, arı kuşu olmayan yörelerde, bazı arı ve böcekler ile tozlaşma olmakta veya suni dölleme yapılmaktadır. Tohumdan çıkan fidelerin yaprakları aynı Strelitzia reginae fidelerine benzer, uzun süre sonra yeni çıkan yapraklar incelmeye başlar ve bitki klasik görünümünü alır.

Strelitzia reginae ve Strelitzia juncea arasında oluşan hibritleşmeye bağlı olarak, ince veya orta genişlikte yaprağı olan varyeteler ortaya çıkabilmektedir. Üretimi tohum veya kardeşlerin ayrılması ile yapılır. Kısa süreli –4 ºC soğuğa dayanır, bazı yazarlar, Strelitzia reginae’ye göre soğuğa daha dayanıklı olduğunu sürmektedir.

Peyzajda Kullanımı: Strelitzia juncea, ince yaprakları, alımlı çiçekleri ve zarif görünüşüyle bahçe veya saksıda vurgu bitkisi olarak kullanılmaktadır. Bahçelerde vurgu bitkisi olarak veya grup halinde kullanılması, az bakım gerektirmesi nedeni ile de önem kazanmaktadır. Susuzluğa dayanıklılığı nedeni ile kurakçıl peyzajda ve çöl peyzajında da kullanılabilir. Uzun ömürlü çiçekleri ve yaprakları kesme çiçekçilikte kullanılmaktadır.