TAXODİUM DİSTİCHUM – BATAKLIK SERVİSİ
Taxodium distichum, İbreli, yaprak döken, büyük, bir ağaçtır. En önemli özelliği köklerinden yukarı (su veya toprak üzerine) verdiği pnömatafor adı verilen çıkıntılardır, bunlar ile diğer ağaçlardan kolaylıkla ayırt edilir. Ağaç Cupressaceae (Servigiller) ailesine aittir. Doğal olarak ABD’nin güney doğusunda, Mississippi vadisi yataklarından Meksika Körfezine uzanan sahil kuşağında bulunmaktadır. Louisiana Eyaletinin, resmi sembol ağacıdır. Ağaç 17. Yüzyılda Avrupa’ya getirilip peyzajda kullanılmaya başlanmıştır.
Bataklık Servisi Yavaş büyüyen, uzun ömürlü, yaprak döken ibreli, büyük boylara erişebilen bir ağaçtır, sonbaharda yapraklarını döktüğünden İngilizce’de “Çıplak Servi” adıyla bilinmektedir. Ağaç 30-40 metre boy ve 1-2 metre gövde çapına ulaşmaktadır. Bugün Virjinya’da bulunan 45 metre boydaki ağaç, yaşayan en uzun bireydir. Bilinen en yaşlı ağaç ise 2625 yaşında, Kuzey Karolayna’da, Kara Nehir kenarında bulunan bireydir. Florida’da bulunan, 3500 yaşında, 50 metre boyundaki rekor ağaç ise 1925 kasırgasında 12 metre uç kısmını kaybetmiş ve 2012 yılında serseriler tarafından yakılmıştı. Bu ağacın çevresi 14 metre ve çapı 5,3 metre ölçülmüştü.
Taxodium distichum’un 12-20 mm uzunluğunda, yeşil, yumuşak, tüysü, iğne şeklindeki yaprakları, dalların iki tarafından simetrik olarak çıkarlar. Sonbaharda yapraklar, sarı, bakır ve kırmızı renge dönerler. Yaprak döken bir bitki olduğundan, kışın tüm yapraklarını kaybeder, baharda yeniden yapraklanır. Gövde gri kahverengi veya kırmızı kahverengidir, özellikle toprak üstü kısımda, yukarı doğru sütun şeklinde uzanan dikey girinti ve çıkıntılar dikkati çeker. Genç ağaçların tacı piramidal bir görünüm gösterir, yaşla ağaç çatısı silindirik bir görünüm alır. Erişkin ağaçların çevresinde, toprak veya suyun üzerine uzanan termik yuvasını andıran kök çıkıntıları vardır. Botanik terimi olarak bunlara pnömatafor “hava taşıyıcı” denilmektedir. Pnömatoforlar, ağacın yatay olarak uzanan köklerinden, su veya toprak üzerine çıkarlar, bunların görevi su altındaki köklere hava göndermek ve ağacın bulunduğu ortama sıkıca bağlanmasını sağlamaktır. Pnömatoforlar, 10 yaş üzeri erişkin ağaçların çevrelerinde oluşur ve ağaç köklerinin uzandığı çok uzak mesafelerde bile ortaya çıkabilirler.
Bataklık Servisi erselik (monoecious) bir bitkidir, erkek ve dişi kozalaklar aynı ağaç üzerinde bulunurlar. Sonbahar sonunda dalcıkların kenarlarında, erkek ve dişi organcıklar tomurcuklanır, kış başında döllenme oluşur. Döllenmeden sonra nisan ayında kozalaklar gelişmeye başlar ve 12 aylık olgunlaşmadan sonra tohumlar ekim ayı sonunda olgunlaşır. Erkek kozalaklar 10-13 uzunluğunda salkım halinde bulunur. 2-3,5 cm çapında, yuvarlak yapıdaki dişi kozalaklar gençken yeşil renkte, rezinli, yaşlanınca sert ve kahverengidir. Her dişi kozalak dışı, spiral dizilim gösteren 20-30 adet pulsu oluşum ile kaplıdır, bu yapı içinde 4 köşeli bölmelerde 1-3 adet tohum bulunur. Her kozalak, toplam olarak 5-10 mm çapında 20-40 tohum içerir.
Taxodium distichum dayanıklı bir ağaçtır, güneş veya yarı gölge alanları tercih eder. Asit, nötr veya alkali ortama uyum sağlar, tuzlu su spreyine ve hava kirliliğine dayanıklıdır. Toprak olarak da bataklıktan, kurak ortama kadar değişik yerlerde yetişebilmektedir. Kuzey doğu ABD’de dikilen ağaçların -33° C soğuğa kadar dayandıkları bildirilmiştir.
Bugün birçok varyete üretilmiştir, bazıları: Skyward: Bodur bir varyetedir, erişkin ağaçlar 8-10 metre boy ve 1,5-3 metre eni geçmezler. Silindirik büyüme gösteren bu varyete, küçük bahçeler için uygundur. “Pendens” Piramidal formda bir varyetedir, dalları yanlara doğru sarkıcıdır. “Mickelson” Piramidal veya silindirik formda, 15-25 metreye yükselen, tacı yoğun yapraklı bir varyetedir, 3-7 metre genişliğinde dallanma gösterir. “Monarch of Illinois” tek ana büyüme ucu olmayan, yanlara gelişen bir varyetedir, diğer ağaçların aksine pnömatofor uzantıları yoktur.
Peyzajda Kullanımı: Bataklık Servisi eğrelti benzeri, yumuşak, yeşil yaprakları, güzel gövde rengi, sonbaharda değişen yaprak rengi ve tohumları ile her mevsim ilgi odağı olan büyük ve alımlı bir ağaçtır. Bataklık ve su basan alanlara kolaylıkla uyum sağlaması nedeni ile, bu tip yerler için iyi bir seçimdir. Genelde taban suyunun yüksek olduğu Hollanda’da cadde ve park ağaçlandırmasında sıklıkla kullanılmaktadır. Ağaç çevresinden, su veya toprak üzerine çıkan ilgi çekici görünüşlü pnömatoforları nedeni ile de süs ağacı olarak kullanılmaktadır. Etrafa yaydığı sağlam kökleri ile sellerin yıkımını azaltmada ve erozyonu önlemede rolü vardır. Doğal olarak bulunduğu sulak alanlarda ekolojide büyük rol oynamaktadır. Birçok bitki ve hayvan için gıda ve konaklama alanı temin etmektedir. Su ve kara kurbağaları, salamenderler ağaçların bulunduğu ortamı üreme yeri olarak kullanmaktadır. Su kuşları için de konaklama yeridir.
Taxodium distichum yetişkin ağaçları, sert, çürümeye dayanıklı gövdeleri nedeni ile bahçe direği yapımı, kapı, pencere yapımı, bahçe mobilyaları yapımı, tekne yapımı ve parke yapımı gibi birçok alanda kullanılmaktadır.










