TECOMA CAPENSiS – TECOMARiA CAPENSiS – TEKOMARYA

Tecoma capensis, Bignoniaceae (Katalpagiller) ailesi, Tecoma cinsine ait bir türdür. Bitki daha önce Tecomaria capensis olarak adlandırılmıştı. Tecomaria cinsinin, Amerika kıtasına ait Tecoma cinsi ile aynı morfolojik görünüm gösterdiği gerekçesi ile botanikçiler, bu cinsi Tecoma sınıfına dahil etmiştir. Son moleküler çalışmalar, Tecomaria cinsinin Tecoma dan çok Podronea cinsi ile akraba olabileceğini göstermiştir. Tecoma adı Meksika’da bulunan yerel adı “tecomaxochitl” olan, bu cinse ait bir türden gelmektedir. Capensis ise bitkinin doğal olarak bulunduğu Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Cape eyaletinden gelmektedir.

Tekomarya, doğal olarak, Güney Afrika (Kuzey Bölgesi, Mpumalanga, Swaziland, KwaZulu-Natal, Cape sahili) ve Mozambik’te bulunmaktadır. Genel olarak açık otlak alanlarda ve orman kenarlarında bulunur.  Bugün Avrupa, Hindistan, Avustralya, Florida, Pasifik ve Hint Okyanusu adalarında kültürü yapılmaktadır.

Tecoma capensis, Her dem yeşil, çok gövdeli, hızlı büyüyen bir çalıdır, Boyu ve eni 2-3 m yi bulur. Bitkinin dalları sarkıcı ve düzensiz bir büyüme gösterir, büyüdükleri zaman, yanlarında bulunan bitkilere, duvara ve yapılara dayanırlar. Bitkinin yeşil veya koyu yeşil renkteki pinnat yaprakları, dallardan karşılıklı olarak çıkarlar ve 15 cm uzunluğa erişebilirler. Yapraklar 5-9 adet, kenarları tırtıllı, oblong şekilde yaprakçıklardan oluşmaktadır. Soğuk hava şartlarında, bitki kışın yapraklarını kaybedebilir. Tekomarya’nın 5 cm uzunluğunda boru şeklindeki gösterişli çiçekleri, kırmızı, sarı, turuncu veya somon renkli olabilir. Bitki tüm boyunca çiçek açar, ancak en fazla çiçeklenme, sonbahardan ilkbahara kadar olan sürede olmaktadır. Boru şeklindeki çiçekler genellikle arı kuşları tarafından döllenmektedir.

Tecoma capensis, Yarı gölge veya güneşli ortamda çiçek açar, toprak bakımından seçici değildir, rüzgâra, deniz suyu spreyine ve sıcağa dayanıklıdır ancak soğuğa hassastır. En fazla -5 °C soğuğa dayanabilir. Düzgün bitki formu, yeni sürgün ve çiçeklenmenin olması için kış sonu budama ve gübrelenme yapılmalıdır. Dağınık şekilde dallanan bitkiye gerektiğinde sert bir budama uygulanabilir, bitki yeniden sürer. Üretim tohum, ilkbahar ve yazın yapılan çelikler veya köklenmiş kardeşlerin ayrılması ile yapılır.

Bugün bitkinin birçok değişik renkli varyetesi üretilmiştir: Tecoma capensis ‘apricot’ kayısı renkli çiçekli. Tecoma capensis ‘coccinea’ Domates kırmızısı renkli çiçekli. Tecoma capensis ‘Lutea’ sarı çiçekli ve diğerlerine göre bodur varyete. Tecoma capensis ‘orange koyu turuncu çiçekli. Tecoma capensis ‘Rocky Horror parlak kırmızı çiçekli. Tecoma capensis ‘Salmon’ somon rengi çiçeklidir.

Peyzajda Kullanımı: Tekomarya bahçe süs bitkisi olarak çit yapımında ve dekoratif uygulamalarda kullanılmaktadır. Soliter, perdeleme amaçlı veya budanarak, şekilli çit yapımında kullanılır. Kuraklığa oldukça dayanıklı olduğu için, kurakçıl peyzaj çalışmalarında seçilebilecek bir bitkidir. Geniş alanlarda, yer örtücü, espaliyer veya geniş şekilli çit yapımında kullanılır. Özellikle soğuk iklim bölgelerinde saksı içinde yetiştirilebilir. Kuş ve kelebeklerin görülmesinin istenildiği bahçelerde kullanılmaktadır.

Tecoma capensis’in gövde kabukları, bulunduğu yörelerde, geleneksel tıpta, ağrı giderici, uykusuzluğa karşı, bronşitte, ateş düşürücü, mide ağrısı, ishal ve dizanteride kullanılmaktadır. Yaprakları da mide ağrısı ve ishalde kullanılmaktadır.