TETRACLİNİS ARTICULATA – AFRİKA MAZISI

Tetraclinis, Cupressaceae (Servigiller) ailesine ait rezin içeren bir cinstir. Bu cinsin yalnız bir türü vardır; Tetraclinis articulata (Sandarak Ağacı) olarak bilinen bitkinin eski adı Thuja articulata’ dır. Ağaç Batı Akdeniz bölgesine endemik bir türdür. Doğal olarak kuzey-batı Afrika’da Fas, Cezayir, Tunus’un Atlas Dağları bölgesinde ve Güney-Batı Avrupa’da Malta ve İspanya’nın Murcia, Sierra de Cartagena bölgelerinde bulunmaktadır. Malta’nın milli ağacıdır, bu ülkede Gharghar (Arapça Arar kelimesinden türetilmiştir) adıyla bilinmektedir. Malta adasında sayısı çok azalmış olduğundan yeni orman sahaları tesisi yapılmaktadır.

Afrika Mazısı, doğal olarak deniz seviyesinden 1800 metre yüksekliğe kadar olan dağ yamaçlarında, kayalık alanlarda bulunmaktadır. İspanya’da kireçli arazide olmalarına karşın, kuzey Afrika’da asit ve alkali topraklarda bulunmaktadırlar.

Tetraclinis articulata, yavaş büyüyen, 15 metre (nadiren 20 m) yükseklik ve 50 cm (nadiren 100 cm) genişliğe ulaşan bir ağaçtır. Sıklıkla kaideden, iki veya daha fazla gövdeli olarak büyüdüğü görülmektedir. Gövde düz veya kıvrımlı olup ince gri renkte bir kabuğu vardır, piramit şeklinde büyümektedir. Ağacın ortalama yaşam süresi 400 yıl kadardır. 2-8 cm uzunluğundaki dalcıklar, esnek yapıda ve eklemlidir. Yapraklar pul şeklinde, iki veya daha fazla adette üst üste yapışık gibi dururlar, dışarıdan yalnız 1 mm olarak görülürler. Ağaç sonbahar veya kışın çiçek açar, dişi ve erkek çiçekler aynı bitki üzerinde bulunmaktadır. Erkek kozalaklar küçük polen taşıyan pulcuklardan ibarettir, dişiler 4 parçadan oluşmuştur, bir sonraki yıl yazın olgunlaşırlar, içlerinde 3-4 adet 5-7 mm uzunluk ve 2 mm genişlikte, iki tarafında kanat bulunan tohum içerirler. Kanatçıklar, tohumların rüzgâr ile uzak yörelere dağılmasını sağlamaktadır. 10-15 mm uzunluğundaki, mavimsi kozalaklar döllenmeden sonraki 8 ay içinde kahverengine dönmekte, açılıp tohumları bıraktıktan sonra da uzun süre ağaç üzerinde kalmaktadır.

Afrika Mazısı, sıcak ve bol güneşli Akdeniz iklimini tercih eder, drenajın iyi olmadığı topraklardan hoşlanmaz. Üretimi tohum ile yapılır. Kaç derece soğuğa dayandığına dair güvenilir raporlar olmamasına karşın en az -6 ºC dayanmaktadır. Gövdesi kesildiği zaman tekrar gövde veya gövdeler yapabilen az sayıdaki servilerden biridir. Altın-kahverengi veya portakal kırmızısı renkteki kerestesi mobilyacılıkta kullanılan ve tercih edilen bir üründür. Roma İmparatorluğu zamanından beri değerli mobilyalar için kullanılagelmiştir. Ağacın Sandarak adı ile bilinen reçinesi, lüks vernik yapımında kullanılmaktadır, özellikle değerli ürünlerde, boyaların özelliklerini kaybetmemesi için ideal koruyucudur.

Geleneksel tıpta, mazıların değişik kısımlarından elde edilen çözeltiler; barsak ve akciğer infeksiyonlarında, ateş, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon tedavisinde kullanılmaktadır.

Peyzajda kullanımı: Tetraclinis articulata, Batı Akdeniz’e endemik bir orman ağacıdır, bulunduğu yöreler için ekolojik, sosyoekonomik ve çevresel öneme haizdir. Ayrıca bulunduğu ortamda, rüzgâr ve yağmur erozyonunu engelleyici özelliği vardır. Sıcak ve kurak bölgelerde süs ağacı olarak kullanılmaktadır.  Budanarak, ses, görüntü ve emniyet için perdeleme yapmakta kullanılır. Bonzai yapımında da kullanılmaktadır.