THUNBERGIA ERECTA – TUNBERGİYA
Thunbergia, Afrika ve Asya kıtalarında bulunan, genelde sarmaşık formunda büyüme gösteren 100 dolayında çalıyı kapsayan bir cinstir. Bu cins Acanthaceae (Ayıpençesigiller) ailesinde bulunmaktadır. “Thunbergia” adı, İsveç’li doğa bilimci ve kâşif Carl Peter Thunberg’den gelmektedir. “Erecta” Latince dik demektir, bitki dallarının cinsin diğer üyelerine göre daha dik olarak uzamasından dolayı verilmiştir. Bitki, İngilizce’de Kralın Şalı ve Kırsal Saat Sarmaşığı olarak adlandırmıştır.
Thunbergia erecta herdem yeşil, çiçek açan bir çalıdır, doğal olarak Tropik Batı Afrika’da (Uganda, Tanzanya, Sudan, Sierra Leone, Kamerun, Fildişi Sahili, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Gana, Gine, Gine-Bissau, Madagaskar, Liberya, Nijerya, Senegal, Ruanda) bulunmaktadır. Bugün bitki dünyanın tropik, subtropik ve ılıman bölgelerinde bulunan birçok ülke ve bölgede yetiştirilmektedir.
Tunbergiya hızlı büyüyen, 3 metre yükseklik ve 2 metre ene ulaşabilen odunsu bir çalıdır. Gövde, toprağın hemen üzerinden dallanmaya başlar, uzun yuvarlak dallar aşağı doğru sarkarak, sık örgülü bir taç oluştururlar. Koyu yeşil renkli, uçları yuvarlak, oval yapraklar 2-6 cm uzunlukta olup dallardan çift olarak çıkarlar. Her dem yeşil olduğundan yapraklar genelde dökülmezler ancak bitki, çok sıcak ve susuz durumlarda veya fazla soğuk kış ortamında yapraklarını kısmen veya tamamen kaybedebilir. Boru şeklinde, hafif kokulu, büyük, mor veya mavi çiçekleri yıl boyunca açar, ancak en fazla çiçeklenme yazın görülür. Boru şeklindeki çiçeklerin ortası sarı ve boğazları turuncu renktedir. “Alba” beyaz çiçekli bir varyetedir. Daha az bilinen mavi çiçekli “‘Mavi Ay” varyetesi de kültürde kullanılmaktadır.
Thunbergia erecta, en iyi, sıcak, nemli ve don olmayan ortamda yetişir. Korunaklı bir yere dikildiğinde hafif dona dayanıklıdır, dona dayanıklılığı -4˚C olarak bildirilmiştir. Daha düşük derecelerde, yapraklarını tamamen, dallarını kısmen kaybedebilir, ilkbaharda yeniden sürerek, yazın kendini toparlar. Bitki kuvvetli rüzgârdan korunaklı, güneş altı veya yarı güneş yerlere dikilebilir. Tunbergiya toprak için çok seçici değildir ancak iyi drenajlı ortamı tercih eder. Kuraklığa ve denizden gelen tuzlu su serpintisine oldukça dayanıklı olmakla birlikte, yazın bol sulamaya iyi yanıt verir. Budama yapılmadığı takdirde hızlı bir şekilde 2,5 metre boy ve 1 metre ene ulaşır. Bitkinin düzgün formunun muhafazası için, her çiçeklenmeden sonra, hafif olarak şekil budaması yapılmalıdır. Üretimi, alınan yarı sert çeliklerle veya tohumla yapılır.
Peyzajda Kullanımı: Thunbergia erecta hızlı büyüyen, tırmanıcı olmasına karşın ayakta durabilen bir çalı olduğundan, bir dayanak üzerinde sarmaşık olarak kullanılabildiği gibi duvar üzerinde etrafa yayılan bir şekilde de kullanılabilir. Budamaya uygun bir bitki olduğu için çit bitkisi, bordür bitkisi, perdeleyici olarak veya saksı bitkisi olarak kullanılabilir. Budama ile bahçe duvarının üzerinin örtülmesi veya eğimli arazide teraslandırmada kullanılabilen bir bitkidir. Ayrıca uzun gövdeli palmiye veya ağaçların, çıplak gövdeleri etrafında dolgu malzemesi olarak kullanılabilir. Çiçekleri kelebekler için çekicidir.











