URGİNEA MARİTİM-ADA SOĞANI
Urginea cinsi 100 dolayında türü içeren, çok yıllık, soğanlı bitkilerden oluşur ve Hyacinthacea ailesinin bir üyesidir. Urginea türleri genel olarak Tropik Afrika’nın dağ eteklerinde, sahillerde kumlu alanlarda veya düzlük ve otlaklarda bulunurlar. Birkaç türde Akdeniz Bölgesi’nde doğal olarak bulunmaktadır. Cinsin ortak özelliği ince, uzun ve soğandan çıkan yapraklarıdır. Bu bitkiler yaz veya sonbaharda henüz yapraklarını vermeden uzun bir sap üzerinde çok sayıda yıldız şeklinde çiçek açarlar. Bazı türlerin dona hassas olmasına karşın diğerleri dona dayanıklıdır. Bol güneş gören yerlerde yetiştirilmelidirler.
Urginea maritima tüm Akdeniz soğanlı bitkileri arasında en büyük olanlarıdır. Ada soğanı’na adının aksine genelde deniz ve göl kenarından uzak iç kesimlerde daha çok rastlanmaktadır. Açık alanlarda az miktarda toprak içeren kayalık arazilerde soğanı genelde toprağın üzerinde gözükür. Ada soğanının üzerinde aynı yenilen soğandaki gibi kağıtsı bir çok katman vardır. Bu kabuklar bitki soğanını güneş ve soğuk gibi dış etkenlerden korurlar. Genelde bitki soğanı yangınlardan zarar görmez. Kemiriciler de soğanlar, zehirli oldukları için yemezler. Soğanlar yanlarından yavru vermek yerine genelde ortadan ikiye ayrılırlar. Bu şekilde 20 sürgünlü, 30cm çapında soğanı olan bitkiler oluşabilir. Ada soğanının iki ayrı varyetesi mevcuttur. Birinde soğan zarı kırmızı diğerinde beyaz renklidir. Kırmızı soğanlı varyete genelde sahilden uzak kısımlarda bulunur ve daha büyüktür. Bu varyete Urginea maritma var. rubra olarak adlandırılır. Çiçeklenme yaz sonu veya sonbaharda bitkinin yaprakları yokken olmaktadır, yapraklar çiçeklenmeden sonra çıkar. Dış zarı beyaz olan form ise Urginea maritima var. alba olarak adlandırılır. Her iki formda da iç zarlar beyaz renktedir. Ada soğanı’nın çiçeklerinde de farklılıklar vardır. Bazı çiçekler, beyaz sepal (taç yapraklar) lerin orta damarı üzerinde pembe beyaz çizgiler içerirken, diğerlerinde çiçek, süt beyaz veya pembe renkte olabilir. Yeşil gri yaprakları mat, mumsu görünümdedir. Ada soğanı’nın yaprakları 60cm’ye, çiçekleri de 100cm’ye kadar uzar.
rginea maritima’nın özellikle beyaz varyetesi çok eski çağlardan beri tıpta kullanılmaktadır. Bunun için Ada Soğanı’nın kurutulmuş soğanı ilaç haline getirilir, diüretik (idar söktürücü), emetik (kusturucu), ekspektorant (balgam sökücü) ve kardiotonik (kalp takviye edici) olarak kullanılmaktadır. Ancak kontrolsüz alındığında zehirlenme ve ölüme neden olabilir. Yetişkin için günlük dozu 30 ila 500 mg’dır. Veteriner tıpta hayvan hastalıklarında ve et hayvanlarında et yapımını arttırmak için, kırmızı varyeteden elde edilen ekstraklar kullanılmaktadır.
Ada Soğanı toprak istekleri bakımından seçici değildir. Urginea maritima kuru ve güneşli alanlarda kumlu topraklarda rahatlıkla gelişir. Üretimi tohumla veya soğanların ayrılmasıyla yapılır.
Peyzajda kullanımı: Kışın geniş, gösterişli yaprakları, sonbaharda ise alımlı yıldız şeklindeki çiçekleriyle ilgi çekicidir. Diğer soğanlılarla birlikte grup halinde veya yaprak döken ağaçların altında yine gruplar halinde kullanılabilir. Geofit bahçesinde ilkbahar ve yazın çiçek açan türler ile birlikte kullanıldığında sonbaharda çiçekleri ve kışın yaprakları ile görünümünü tamamlar.







