ZİZİPHUS JUJUBA – HÜNNAP

Ziziphus jujuba Rhamnaceae (Cehrigiller ailesi) ne aittir. Hünnap ılıman iklim bölgelerinde kolaylıkla büyütülen, yaprak döken, küçük bir ağaç veya büyük bir çalıdır. Ziziphus jujuba’nın vatanı muhtemelen Orta Doğu’dan Çin’ e kadar olan bölgedir. Çin’de binlerce yıldır meyvelerinden istifade edilmektedir. Erişkin ağaçlar –20 °C kadar dayanıklıdır ancak genç bitkiler dondan korunmalıdır.

Hünnap, dikenli, büklümlü dalları olan ve düzgün taç yapmayan bir ağaçtır. Ziziphus jujuba 8-10 m yükseklik ve 5-8 m çapa erişebilir. Budama ile tek gövdeli ağaç yapılabilir, ancak budanmamış ağaçlar genelde çok gövdelidir. Ağacın kabuğu gri-siyah lekelerle kaplıdır. Oval yaprakları parlak yeşil renkte, 2-6 cm uzunluğunda olup alt yüzleri soluk yeşildir, karşılıklı olarak çıkarlar. Sonbaharda yapraklar parlak sarı renge dönerler ve dökülürler. Yaprak köklerinde uzun dikenler mevcuttur. İlkbaharda küçük salkımlar halinde, sarı, beyaz renkte, kokulu çiçekler açar ancak yaprak ile gövde arasında kalan çiçekler fazla dikkat çekmezler. Yeşil renkte oval veya yuvarlak meyveler, 2-4 cm uzunluğundadır. Olgunlaşınca renkleri koyulaşır önce kırmızı daha sonra siyaha dönüşürler ve yüzeyleri buruşur. Sonunda tatlı, suyu azalmış ve üstü buruşuk gözüken bir meyve oluşur, bu nedenle Çin Hurması olarak da adlandırılırlar. Meyveler tatlıdır taze olarak tüketilebildiği gibi, şekerleme, konserve veya hurma gibi kurutularak yenilebilirler.

Hünnap her çeşit toprakta yetişebilir, ayrıca kuraklığa da çok dayanıklıdır. Bol güneşli veya yarı gölgede yetiştirilebilir. Ziziphus jujuba genelde bitki zararlılarına karşı dayanıklıdır. Ağaçların iyi büyüme ve meyve vermeleri için senede 2-3 defa gübre verilmesi uygun olur. Ağaçlar yaz sonu veya sonbahar başında tekrar çiçek açıp, kıştan önce ikinci bir ürün verebilirler.

Hünnap ağaçları tohumla veya yandan verdiği kardeşlerin ayrılması ile çoğaltılır. Ancak tohumdan üretilen ağaçların meyve vermesi geç olur. Aşılı olanlar tohumdan üretilenlere göre daha az dikenli olurlar.

Ziziphus jujuba hemen tüm ılıman iklim bölgelerinde yetiştirilmektedir. Çin’de en fazla bulunan meyve ağacıdır. Hindistan’da kutsal ağaç olarak bilinir ve birçok dini seremonide meyveleri Siva’ya sunulur.

Peyzajda Kullanımı: Ziziphus Jujuba bir vurgu ağacı değildir, gölgesinden faydalanılamaz. Dikenleri nedeniyle yüksek çit yapımında veya meyve bahçelerinde meyve ağacı olarak kullanılabilir.

Taze Hünnap meyvesinin kokusu yeşil elmaya, olgun meyvelerin kokusu ise hurmaya benzer. Meyvesinden marmelat veya reçel yapılır. Çekirdeği ise çiğ olarak yenilir. Hindistan’da yabani meyvelerden yapılan şerbet, soğuk içecek olarak kullanılmaktadır. Taze yapraklar Endenozya’da pişirilip yenmektedir. Venezüella da Hünnap’tan likör yapılmaktadır. Çin’de Hünnap taze olarak, kurutularak, tütsülenerek, turşu, şekerleme yapılarak yenilmektedir. Meyve uzun süre bozulmadan ve kalitesini kaybetmeden derin dondurucuda saklanılabilir.

Ziziphus jujuba özellikle kuru bölgeler için önemli bir ağaçtır, zayıf toprakta bile hızlı büyür, kerestesi değerlidir, iyi bir yakacaktır, deve ve keçilere karşı çit bitkisi olarak kullanılır ve meyvesi insanlar tarafından tüketilir.

Bitkinin çeşitli kısımları halk ilacı olarak kullanılmaktadır. Meyveleri yara ve ülser üzerinde tatbik edilebilir. Olgun kurutulmuş meyveler, bağırsak yumuşatıcı olarak kullanılır. Tohumları hamile kadınlarda görülen bulantı, kusma ve karın ağrısına karşı kullanılır. Yağ ile karıştırılan meyveler, romatizma ve kas ağrısı olan bölgeye sürülür. Püre haline getirilen yapraklar ateş, astım ve karaciğer hastalıklarında kullanılır. Kaynatılmış ağaç kabuğu ishal ve dizanteri tedavisinde kullanılır.  Kabuktan yapılan merhem, yaralara tatbik edilir. Kökleri bağırsak temizleyicidir.