AMORPHA FRUTİCOSA – AMORFA – YALANCI ÇİVİT ÇALISI

Amorpha fruticosa açan çiçekli bitkilerden, Fabaceae (Baklagiller) Ailesine ait bir türdür. Bitki, Kuzey Amerika kıtasına özgüdür; doğal olarak Batı Kanada, yaygın olarak ABD ve Kuzey Meksika’da bulunur. Doğada, dere ve havuz kenarları, açık ormanlık alanlar, yol kenarları ve kanyonlarda bulunmaktadır. Bitki Avrupa, Asya ve diğer kıtalara süs bitkisi olarak getirilmiş ancak birçok yerde doğaya kaçmıştır. Cins adı amorphos Yunanca “şekilsiz” demektir, bu cinsin Baklagillerin diğer üyelerinden farklı olarak korollalarında (taç yaprak) kanat ve dirsek olmamasından dolayı kullanılmıştır. Tür adı fruticosa Latince frutex: “çalı” kelimesinden alınmıştır, bitkinin çalımsı yapıda olduğunu ifade etmektedir. Bitki indigo (çivit) pigmenti içermektedir, ancak bu pigment ticari olarak kullanılabilecek yeterlilikte değildir. Bu nedenle bitkiye, Yalancı Çivit Çalısı adı verilmiştir (Gerçek çivit otu Indigofera tinctoria’dır). Bitki doğal, insektisit (böcek öldürücü ve repellent (böcek kovucu) olarak kullanılmaktadır.

Yalancı Çivit Çalısı, çok yıllık, yaprak döken bir çalıdır, genelde 120-400 cm, nadiren 600 cm e kadar boylanabilir, boylanmasının iki katı kadar da yanlara gelişme gösterir. Çok gövdeli bir çalıdır, gövdelerin alt kısımları odunsu yapıdadır, gri renkteki gövde kabuğu genelde, düzgündür seyrek küçük lentiseller içerir (lentisel: çok yıllık bitkilerin gövde, dal ve köklerinde bulunan, gaz alışverişi ve az miktarda terlemeyi sağlayan gözenekli yapılardır).  Üst dallar açık yeşil renkte ve tüylüdür.  12 cm uzunluğundaki birleşik yapraklar, odd-pinnat (yaprakçıklar karşılıklıdır, ancak uç yaprak tektir) yapıdadır, 11-35 arasında sivri uçlu, oval veya eliptik yaprakçıklar, gri- yeşil renktedir. Dikkat edildiğinde, yaprakçıkların altında bulunan saydam salgı bezleri, küçük noktalar olarak görülebilir. Mayıs-Haziran aylarında, dallardan yukarı uzanan 10 cm uzunluğunda çiçek sapları üzerinde 1 cm boru şeklinde, kokulu mor çiçeklerden oluşan çiçek püskülleri çıkar. Her çiçek bir adet mor taç yaprak ve 10 adet dışarı sarkan, uçlarında (anter) sarı- turuncu toz içeren, erkek organdan oluşmaktadır. Çiçeklenmeden sonra, küçük, üzerleri reçine noktalı, 1-2 tohum içeren kapsüller Temmuz Ağustos aylarında olgunlaşırlar.

Amorpha fruticosa, bol ışığı tercih eder, güneş veya yarı gölge ortamda yetişebilir. İyi drenajlı, kum ortamı tercih etmekle birlikte, killi toprak dahil hemen her çeşit toprağa uyum sağlar. Kuraklığa dayandığı gibi zaman zaman su baskınlarına da dayanıklıdır. Baklagiller ailesinin diğer bitkileri gibi, köklerine yerleşen simbiyotik bakteriler yardımı ile havanın azotunu alarak, çok fakir topraklarda bile büyümelerine devam ederler. Bitki özellikle nehir kenarlarında, kardeşlenme ve dökülen tohumları ile yayılarak yoğun yapıda bir set oluşturur, bu şekilde toprak stabilizasyonunu sağladığı gibi, yaban hayat içinde olumlu bir ortam oluşturur. Bitki dona son derece dayanıklıdır; –25 ºC. ye kadar yaşamını sürdürür. Avrupa’da çok tehlikeli istila edici bitki sınıfında olan Yalancı Çivit Çalısı, risk faktörü yönünden gerekli araştırma yapılmadan yeni bir lokalizasyona dikilmemelidir. Bitkinin üretimi, soğutmaya tabi tutulan tohum veya çelikleme ile yapılır.

Peyzajda Kullanımı: Amorpha fruticosa, hızlı büyüyen, havanın azotunu tutan bir çalı olup, erozyon kontrolü, rüzgâr perdesi oluşumu, perdeleme ve tozlaştırıcı böceklere yardımcı olarak kullanılır. Özellikle gösterişli çiçekleri nedeni ile süs bitkisi olarak kullanılmaktadır. Ekolojik olarak doğal böcek öldürücü ve boya yapımında rolü vardır.

Tıbbi olarak mide ağrısı, barsak parazitleri, ekzema, nöralji ve romatizma tedavisinde kullanıldığı bildirilmiştir.