BROUSSONETİA PAPYRİFERA – KÂĞIT DUTU AĞACI

Broussonetia papyrifera, Moraceae (Dutgiller) ailesinden çiçek açan bir ağaçtır. Doğal olarak Güney ve Güneybatı Asya’da: Çin, Tayvan, Japonya, Kore, Myanmar ve Hindistan’da bulunmaktadır.  ABD, Avrupa’nın bazı ülkeleri, Afrika ve Pakistan’da kültüre edilmiştir. Kabuğun iç kısmı, bir çeşit kumaş yapımında ve kâğıt yapımında kullanılmaktadır. Cins adı Fransız doğacı, hekim ve botanik profesörü olan Pierre M. Broussonet’ten gelmektedir. Papyrifera, Mısır dilindeki papirus (kâğıt) ve Latince ferre (dayanak) kelimelerinden oluşturulmuştur, bitki içi kabuğundan kâğıt yapıldığını belirtmek için verilmiştir. Çok uzun zamandır Doğu Asya’da bu ağaçtan kâğıt ve kumaş yapıldığı için bitki; Kâğıt Dutu adı ile bilinmektedir.

Kâğıt Dutu Ağacı hızlı büyüyen, kışın yaprak döken, iki cinsli (bireyler erkek veya dişi olurlar) bir ağaç olup, genelde 10-20 metre, bazen de 35 metre boya erişebilir.  Genç dallar, kırmızı-kahverengi, tüylüdür. Ağaç kabuğu, düzgündür, yaşlanınca üzerinde çizgiler oluşur. Ağaçların özsuları sütlü görünümdedir. Yapraklar sarmal şekilde dizilmiştir, 15 cm’e kadar uzunlukta, oval veya ince eliptik oval şekildedir. Yapraklar polimorfizm (değişik şekiller) gösterir, oval lobsuz olabildikleri gibi bazen 3-5 derin veya yüzeysel lobuler yapı gösterirler. Mart ve Nisan ayında soluk yeşil renkli çiçek açarlar (erkekler söğüt ve huş ağacında olduğu gibi, 3-8 cm uzunluğunda, aşağı sarkan silindirik yapıda çiçekler gösterir, dişilerde ise yuvarlak çiçek başları görülür). Döllenme olduğu takdirde, dişi ağaçlardaki çiçekler 1,5-3 cm çapında, kırmızı-mor veya turuncu renkli meyvelere dönüşürler.

Broussonetia papyrifera iyi drenajlı toprak ve güneş altında kolaylıkla yetiştirilebilir, yarı gölge ortama da uyum sağlar. Bitki sıcağa, nemli ortama, kuraklığa ve hava kirliliğine karsı dirençlidir. Hızlı büyüyen, kökten verdiği kardeşler ve dökülen tohumları ile istila edici bir bitkidir. Kontrol edilmediği takdirde, bulunduğu ortamdaki doğal bitkileri bastırarak egemen hale gelir. Birçok ülkede istila edici olarak kabul edilmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde alınan karar ile, ülkelere girişi, üretilmesi, taşınması ve satılması yasaklanmıştır. Kök yapısının yüzeysel olması nedeni ile fırtınada, insan ve yapılar üzerine devrilme tehlikesi vardır. Bitki polenleri alerjiktir.  -10°C. ye dayandığı bildirilmiştir. Üretimi, tohum, çelik veya kardeşlerin ayrılması ile yapılır.

Kâğıt Dutu ekonomik, tıbbi ve çevresel değeri olan bir ağaçtır. Kabuktan elde edilen liflerden, kâğıt, elbise ve ip yapılır. Kerestesinden mobilya yapımında istifade edilir. Yaprakları yenilebilir, hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Kâğıt yapımı için kesilen ağaçların yaprakları, ipek böceklerinin beslenmesi için kullanılmıştır. Ağacın yaprak, kabuk ve meyvesi, tıpta damar büzücü, idrar söktürücü, tonik, yara iyileştirici, barsak yumuşatıcı ve mikrop kırıcı olarak kullanılmaktadır. Japon’ların lantern olarak bilinen, meşhur kâğıt fenerleri bu bitkiden elde edilen kâğıttan yapılmaktadır.

Peyzajda Kullanımı: Broussonetia papyrifera süs ağacı olarak park ve bahçelerde kullanılmaktadır. Yer değiştirme ve hava kirliliğine karşı dayanıklıdır, yol kenarlarında ve yerleşim alanlarında gölge yapma amacı ile kullanılmaktadır. Ormanların çıplak yerlerinin hızlı olarak ağaçlandırılması için, ayrıca rüzgâr perdesi olarak da kullanılır. Gölge ve yol ağaçlaması için tohum saçmayan ve meyvesi olup düşmeyen erkek ağaçlar tercih edilir.