CARNEGIEA GIGANTEA – SAGUARO

Carnegiea gigantea uzun boylu, ağaca benzeyen bir kaktüstür. Cactaceae ailesine ait olan bu bitki Carnegiea cinsinin tek türüdür. Sonora Çölü’nün endemik bir bitkisidir, yalnızca Meksika’nın batı Sonora bölgesinde, ABD’nin Güney Arizona eyaletinde ve Baja Kaliforniya’da doğal olarak bulunmaktadır. Saguaro kaktüsü Arizona eyaletinin sembolüdür. Botanik adı Tucson Çöl Laboratuvarı’nda bir araştırmacı olan Andrew Carnegie’den gelmektedir. Saguaro İspanyolcada çok büyük demektir.   

Carnegia gigantea 16 m yükseklik 75 cm çapa ulaşabilir. Erişkin ağaçlar 8-10 ton ağırlığındadır. Kaktüs ailesinin devlerinden olan bu ağaç 250 yıl yaşayabilir. Ağaç nesli tükenmekte olan türlerden olup yasal olarak korunmaktadır. 1994 yılında Arizona’da Tucson yakınında bulunan alan “Saguaro Milli Parkı” ilan edilmiş ve bitkinin doğada korunması sağlanmıştır.

Saguaro sütun şeklinde bir kaktüstür. Belli bir yaş ve yükseklikten sonra yukarıya doğru kollar (dallar) verir. Tek bir bitkide 49 kol olabilir. Çok yavaş büyüyen bir ağaç olup 15 yılda ancak 30 cm yüksekliğe ulaşır. 1 m’ye ulaşması için 20 ile 50 yıl geçmektedir. Ağaç ancak 4 m yüksekliğe eriştikten sonra yani 50 yaşı civarında ilk dallanmasını yapar. 

Carnegia gigantea kalın gövdeli bir kaktüstür. Bulunduğu kuru ortama adaptasyon sonucu, gövdesinde ve dallarında çok miktarda su depo eder. Ağacın 1 m uzunluğunda kazık kökü vardır bu kökten dışarı doğru uzanan yan kökler, 30 m uzaklığa kadar giderek bir ağ oluştururlar. Bu kök sistemi sayesinde Sonora Çölü’ndeki nadir yağmurlar sırasında, bitki hızla bulduğu yağmur suyunu alıp depo eder ve gövdesi belirgin şekilde şişer. Saguaro’nun içinde ağacın iskeletini yapan odunsu, kaburga benzeri bir yapı vardır. Bitkinin yaprakları diken şeklini almıştır. Glochidler bulunmaz. Carnegieagigantea 30 yaştan önce ve boyu 2 m yükselmeden genellikle çiçek açmaz. Çiçekler kolların ucunda bulunmaktadır. 8-12 cm uzunluğundaki beyaz, mumsu çiçekleri nisan ve mayıs aylarında geceleyin açarlar, ertesi gün öğlen sıcağında kapanırlar. Tozlaşma yarasalar, kuşlar ve böceklerin yardımıyla olmaktadır. Tozlaşmadan sonra oluşan kırmızı, yenilebilir meyveler 6-9 cm uzunluğundadır. Haziran ayında olgunlaşırlar. İyi döllenmiş bir meyve 2000 kadar tohum içerir. Bitkinin üretimi tohumla yapılır. Bu kaktüsler -5°C dereceye dayanmaktadır.

Saguaro kaktüsü Amerika’da çekilen vahşi batı filmlerinin birçoğunda dekor halinde görülmektedir. Kaktüsün çiçeği Arizona eyaletinin resmi sembolüdür. Amerikan yerlileri meyveyi taze ve kurutulmuş olarak veya meyveden elde edilen suyu, şurubu, reçeli, şarabı ve sirkeyi kullanırlar. Carnegieagigantea’nın içindeki odunsu kısım inşaat malzemesi olarak kullanılmaktadır. Çok kurak yıllarda, geyik, tavşan gibi birçok canlı bu kaktüsü su ihtiyaçları için yemektedir.

Peyzajda Kullanımı: Sıcak bölgelerde vurgu bitkisi olarak kullanılabilir. Kurakçıl peyzajda (xeriscape) kullanılmaktadır. Bitki peyzajda kullanılırken çok büyüyeceği düşünülmelidir. Normal bir yerleşim bölgesinde; bina önündeki bir Saguaro’nun ilerde çok büyüyerek büyük bir alan işgal edeceği göz önüne alınmalıdır. Bitki kaktüs meraklılara tarafında yıllarca saksı bitkisi olarak saklanabilir. 

Dünya’daki yaşayan en büyük Carnegiea gigantea Maricopa Country, Arizona’da bulunan Şampiyon Saguaro’dır. Bu ağaç 14 m yüksekliğinde, gövde çevresi 3,2 metredir. Şimdiye kadar bulunan en büyük Saguaro ise  1986 yılında bir fırtına sırasında devrilip ölen 23,8 m yüksekliğindeki Cave Creek, Arizona’da bulunan ağaçtır.