CİCHORİUM İNTYBUS – BEYAZ HİNDİBA – MAVİ HİNDİBA
Asteraceae (Papatyagiller) ailesine ait olan Cichorium cinsi, genelde Avrupa ve Asya’da bulunan, 6 tür bitkiden oluşmaktadır.
Cichorium intybus Asteraceae (Papatyagiller) ailesine ait çok yıllık, gövdesiz bir bitkidir. Bitki, anavatanının Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika olmasına karşın bugün başta Güney Afrika ve Kuzey Amerika olmak üzere dünyanın birçok bölgesine yayılmıştır. Genelde yol kenarları, boş araziler, tren yolları çevresi veya çöplük olarak kullanılan alanlarda yaygın olarak bulunmaktadır. Chicorium, Arapça’da hindiba için kullanılan “kesher” kelimesinden, Intybus ise bitkinin en fazla gıda olarak tüketildiği ocak ayı anlamına gelen Mısırca “tybi” kelimesinden türetilmiştir.
Beyaz Hindiba kazık köklü (etli kazık kökü 75 cm derine kadar uzar), çok yıllık, şifalı, gövdesiz bir bitkidir, en fazla 120 cm’e kadar boylanabilir. Bitkinin büyük alt yaprakları genelde çok farklılık gösterir, dişli olabildiği gibi derin loblu olarak da görülebilir. Loblar genellikle rozet yapısının dışına doğru uzanırlar. Yapraklar düzgün yüzeyli olabildiği gibi bazen de tüylü olarak görülürler. Bitki 2. yaş ve sonraki yıllarda, yukarı uzayan sert uzun bir çiçek sapı çıkarır. Çiçek sapları üzerinde düzinelerce 12–30 floret (çiçekcik) ten oluşan, iki eşeyli, çiçekler bulunur. Çiçekçikler parlak mavi, bazen de pembe veya beyaz renktedir, apikal uçlarında 5 adet çentik bulunur. Çiçeklerin ömrü bir gündür. Çiçek sapında oluşan üst yapraklar, alt yapraklara göre çok daha küçük, sapsız ve gövdeyi saran yapıdadır.
Cichorium intybus, güneş altında, geçirgen bir toprakta kolaylıkla gelişir. Nötr veya alkali ortamı tercih eder, yazı çok sıcak olmayan ortamda daha iyi bir gelişme gösterir. Bitki yerine uyum sağladıktan sonra kuraklığa dayanıklıdır. Soğuğa çok dayanıklıdır; -40 ºC. ye dayanır. Üretimi tohum veya köklerin ayrılması ile yapılır.
Beyaz Hindiba, eski Mısır’da yiyecek ve tıbbi bitki olarak yetiştirilmiştir. Bitkinin tüm kısımları, acı olmasına karşın yenilebilir özelliktedir. Bitkinin acılığı, pişirilen suyun dışarı atılması ile azaltılmaktadır. Genç yapraklar çiğ olarak yenilmekte, eski yapraklar ise pişirilerek veya salatalarda, sirke ve yağ karıştırılarak kullanılmaktadır. Bugün bitkisel yiyecek ve tıbbi yönü dışında köklerden elde edilen hindiba, kahveye bir alternatif olarak kullanılmaktadır. Hindibanın kafein içermemesi, kafeine alerjisi olanlar veya kafein alınımını azaltmak isteyenler için uygun bir seçenek olarak sunulmaktadır. Cichorium intybus köklerinde %40 a varan oranda inulin polisakkariti bulunmuştur, kan şekeri üzerine önemli bir etkisi olmayan bu madde nedeni ile diyabetliler için uygun bir gıdadır. Ülkemizde yapraklardan elde edilen bir pomat yara iyileşmesinde kullanılmaktadır.
Peyzajda Kullanımı: Cichorium intybus genel olarak peyzajda kullanılan bir bitki değildir. Kurakçıl peyzaj (Xeriscape peyzaj) ve doğal bahçe peyzajına uygundur. Bakım gerektirmemesi, güzel mavi çiçekleri ayrıca yenilebilir olması nedenleri ile seçilecek bir bitkidir. Çiçeklerinin bol polen ve nektar kaynağı olması nedeni ile arı ve kelebekler için çekicidir, doğal hayatın çeşitlendirilmesine uygun bir bitkidir.










