LEONOTİS LEONURUS – ASLAN KULAĞI – ASLAN KUYRUĞU
Lamiaceae (Ballıbabagiller), 236 cins ve yaklaşık 7.500 türü kapsayan bir ailedir. Leonotis leonurus, Lamiaceae (Ballıbabagiller) ailesine ait bir bitkidir. Her daim yeşil, geniş yapraklı, bir çalı olan bitkinin anavatanı; Güney Afrika Cumhuriyeti, Zimbabwe ve Mozambik’dir. Bitki, Güney Afrika’da; kumlu, killi, balçık ve kayalık arazilerde, orman kenarlarında, denizden 1980 metreye kadar olan yükseklikte bulunmaktadır. Bugün, Avustralya kıtasının bazı kısımlarında, Hawai ve güney-batı ABD de doğaya kaçarak doğallaşmıştır. Cins adı Leonotis; Yunanca leon “aslan” ve otis “kulak” kelimelerinden türetilmiştir, korolla (taç yaprakların bir arada oluşturduğu yapı)’nın aslan kulağına benzetilmesinden dolayı verilmiştir. Leonurus; Yunanca “aslan” ve urus “kuyruk” kelimelerinden türetilmiştir. Bitki, İngilizcede “Yabani Dagga” olarak da adlandırılmaktadır, Dagga Afrikaans lisanında Hint Keneviri (cannabis) gibi uyuştucu elde edilen bitkilere verilen addır, başına yabani sıfatı eklenerek Aslan Kulağı’nın uyuşturucu özelliğinin diğerlerinden daha az olduğu vurgulanmak istenmiştir.
Leonotis leonurus, hızlı büyüyen, yumuşak-odunsu gövdeleri dik olarak büyüyen, 2-3 metre boy ve 1,5 metre ene ulaşabilen bir çalıdır. İlkbahar başında dikilen tohumlardan çıkan bitkiler, hızla büyüyerek sezonda 1-2 metre boya ulaşırlar. Bitki, dikey çıkan gövdeler ve üzerlerinde top şeklinde görülen çiçek grupları ile dikkati çeker. Narin, kadivemsi gövdeler, kaidede odunsudur, kesitte kare şeklinde görülürler, şiddetli rüzgârlarda kırılabilirler. Yeşil yapraklar, ince mızrak şeklinde, 5-10 cm uzunlukta olup kenarları hafif dişlidir. Yaprakların üstleri kaba, alt yüzleri ise kadifemsi yumuşaktır, aromoatik yapraklar, elle ovuşturulduğunda kuvvetli, otsu bir koku çıkar. Köşeli gövdelerden, 3-11 katmanda yuvarlak olarak çıkan turuncu veya parlak turuncu-kırmızı çiçekler, Ballıbaba ailesinin diğer bitkilerinde olduğu gibi, tubuler yapıda, iki dudaklıdır. Her çiçek, uzun silindirik bir boru, 4 stamen (erkek organ), tüylü üst dudak ve kısa, pürüzsüz bir alt dudaktan oluşmuştur. Çiçeklerin taç yapraklarının Aslan Kulağına benzediği ileri sürülmüştür. Normalde çiçeklenme yazın olmaktadır, ancak ilkbaharda geç dikilen fidelerin çiçeklenmesi sonbahar veya kışın olmaktadır. Bitkinin beyaz çiçekli formuna; Leonotis leonurus var. albiflora denilmektedir. Normal bitki ile beyaz çiçeklinin hibridlemesi sonucu sarı ve kayısı rengi bitkiler ortaya çıkabilmektedir. Çiçekler özellikle gece beslenen arı kuşlarını çeken bir sıvı ve koku salgılar, bu sıvı ve polenler arı, kelebek ve bazı diğer böcekler için de cezbecidir. Olgunlaşan küçük, çomak şeklindeki tohumlar, rüzgâr etkisi ile kuruyan tohum kılıflarından savrularak anne bitkinin altına dökülürler, uygun ortamda çimlenerek yeni bitkiler oluştururlar.
Aslan Kulağı, toprak için fazla seçici değildir, vasat, geçirgen bir toprak ve güneşli ortam bitkinin yetişmesi için yeterlidir. Bitki, yarı gölge ve -6°C kısa süreli soğuğa dayanıklıdır. Soğuk bölgelerde, kışın bitkinin kök bölgesinin organik bir malç ile kapatılması uygun olur. Kış sonu, hasar gören gövdeler, topraktan 10-20 cm yukarıdan kesilmelidir. Gövde donsa bile, ilkbaharda sıklıkla toprak altındaki odunsu gövdeden yeni filizler çıkmaktadır. Bitkinin kompakt yapısının muhafazası için, her yıl çiçeklenmeden sonra şekil budaması yapılması önerilir. Üretim, tohumla, çelikle veya geniş öbeklerin ayrılması ile yapılır. Kışın soğuk olan bölgelerde, bitki mevsimlik olarak yetiştirilebilir veya çok yıllık olması isteniyorsa, saksıda kışın sıcak bir ortamda saklanır.
Peyzajda Kullanımı: Leonotis leonurus, renkli çiçekleri ve nektar ile beslenen arı kuşlarını çekici özellikleri ile Güney Afrika bahçelerinin favori bitkilerinden biridir. Bitki parlak turuncu çiçekleri için süs bitkisi olarak yetiştirilir, park ve bahçelerde vurgu veya perdeleme amaçlı kullanılır. Kısa boylu bitkiler ile ağaçlar arasında, ara bordür bitkisi olarak veya kısa perdeleme elamanı olarak istenmeyen görüntülerin kapatılması için tercih edilebilir. Doğal bahçe peyzajında; açık alanlara yükseklik kazandırmak için de seçilebilecek bir bitkidir. Kokusu ve nektarı ile arı kuşları, arıları, kelebekleri ve böcekleri çektiği için yaban hayatının bahçeye getirilmesine yardımcı olur. İlginç ve güzel çiçekleri nedeni ile kesme çiçekçilikte aranjmanlarda kullanılmaktadır.
Aslan Kulağı, tıbbi değeri ve sinir sistemini uyarıcı etkisi olan bir bitkidir. Yaprak, gövde ve çiçeklerden elde edilen solüsyon ve şuruplar; başağrısı, öksürük, astım, bronşit, hemoroid, geciken adet kanamalarında ve barsak boşaltıcı olarak kullanılmıştır. Hafif eforik özelliği nedeni ile tütün gibi içilerek kullanılmaktadır, narkotik etkisi Hint Kenevirine göre daha az olduğundan, birçok ülkede içimi yasak değildir. Kurutulmuş yaprakları demlenerek iştah açıcı bir çay olarak içilmektedir.










