THUNBERGİA ALATA SİYAH GÖZLÜ SUZAN

Thungergia cinsi, Acantaceae ailesine ait olup, tümü eski dünyada bulunan 90 türü içerir. Thungergia adı 1780 yılında Retzius tarafından, Carl Peter Thunberg (1743-1828)e atfen verilmiştir. İsveçli botanikçi C.P.Thunberg, aynı zamanda doktor, kâşif ve yazar olup Linnaeus öğrencisidir, Afrika’da yüzlerce yeni bitki bulmuştur.

Thungergia alata doğal olarak tropikal Afrika batısından güneye, Güney Afrika’nın batı kısmına kadar uzanır. Tür ismi Latince alatus yani kanattan gelmektedir. Çiçek boynunun kanat şeklinde olmasından veya tohumlarının çıkıntılarının, kanata benzemesinden dolayı bu isim verilmiş olabilir. Asya ve Malezya’da doğaya kaçmıştır, yaygın olarak görülür. Avustralya ve Havai de ise istila edici bitkiler sınıfındadır.

Siyah Gözlü Suzan hızlı büyüyen,  uzun süre çiçekli olan bir sarmaşıkdır. Çok yıllık bir bitki olup, 400 cm ye kadar yukarıya tırmanıcı veya etrafa yayılıcı olabilir. İnce gövdelerinden çıkan yapraklar, kalp veya ok ucu şeklinde olup üzerlerinde yumuşak tüyler vardır. Bazen yaprak kenarları dişli olarak görülürler. Yaprak köklerinden çok sayıda çiçek çıkar. Çiçekler uzaktan bakıldığında papatyaya benzerlerse de silindirik yapıdadırlar. Beş adet, üst üste binen çanak yaprak (petal) lar pembe-kahverengi çiçek merkezini sararlar. Doğal bitkilerde,  taç yapraklar boru şeklinde ve genellikle parlak turuncu renklidir. Borunun içi koyu kahverengi veya pembemsi siyahtır. Yeni elde edilen kültürlerde çiçek, beyaz, krem,  şeftali rengi,  sarı,  koyu portakal rengi veya kırmızı olabilir. Tohum kuş kafasına benzer, yuvarlak tohumlar gaga şeklinde çıkıntı gösterirler.

Thunbergia alata güneşte veya yarı gölgede olabilir.  Dona çok dayanıklı değildir. Ancak bitkiler hafif donu atlatabilirler. Soğuk bölgelerde bitki tek yıllık olarak yetiştirilebilir. Bütün yaz çiçeklidir, sıcak bölgelerde çiçeklenme, yıl boyu devam eder. Üretimi tohumla yapılır, tohumlar çimlendirme materyalinde kolaylıkla çimlenirler. Çiçekler, ultraviyole ışınlarını yansıtırlar, insan gözü tarafından algılanmayan fakat böcekler tarafından görülen bu ışınlar, böceklerin bitkilerin ortasına gelmelerini sağlarlar.

Doğu Afrika da Siyah Gözlü Suzan sebze ve hayvan yemi olarak kullanılır. Yerel tıpta deri problemleri, bel ve mafsal ağrılarında, göğüs iltihaplarında ve basurda tedavi edici olarak kullanılır. Bitki özü,  hassas kimselerde deriyi tahriş ederek dermatite neden olabilir.

Thunbergia alata hızlı büyür ve erken yaşta çiçek açmaya başlar. Eğer fazla uzarsa budama yapılmalıdır. İlkbaharda yapılan hafif bir budama çiçeklenmeyi arttırır. Eğer dondan zarar görmüşse, üstü kesilen bitki sıklıkla tekrar sürer.

PEYZAJDA KULLANIMI: Siyah Gözlü Suzan dünyanın sıcak bölgelerinde, seçkin bitkilerdendir. Çünkü toprak için seçici değildir, fazla su istemez, her dem yeşildir, görülmesi istenmeyen çirkinlikleri kapatarak renklendirir. Peyzajda, genellikle bir süs bitkisi olarak istenmeyen görüntülerin (ölü ağaç veya güzel gözükmeyen duvar vb.) kapatılmasında kullanılır. Bitki duvara yapışarak yükselemez, tırmanması için desteğe ihtiyaç gösterir. Tel örgü, pergola, çardak ve sütunların veya gölge ağaçlarının altında kullanılır. Bir diğer seçenek, bu bitkinin guruplar halinde yer örtücü veya yüksekten aşağıya sarkıcı olarak kullanılmasıdır. Yaygın olarak askılı saksılarda kullanılır.

Turuncu ve mavi birlikte güzel göründüğü için Thunbergia alata Felicia amelloides veya Mavi Agapanthus africanus ile birlikte dikilebilir. Ayrıca Beyaz Agapanthus africanus, Dietes grandiflora veya Carissa macrocarpa’nın (Natal Eriği)  arka planında kullanılabilir.