YUCCA BACCATA – MUZ YUKKASI
Yukka’lar Asparagaceae-kuşkonmaz (eski sınıflandırmada agavaceae) ailesine aittir. 40 kadar tür ve 30 kadar alt tür-kültürü içeren Yukka’ların tümü Amerika kıtasına aittir. Her dem yeşil, çok yıllık kurakçıl bitkilerdir, çalı veya ağaç formunda olabilirler. Tropik ve subtropik iklim kuşağında yer almalarına karşın, birçok Yukka türü -30°C soğuğa dayanabilmektedir. Kılıç şeklindeki yaprakları, yoğun veya gevşek rozetler oluştururlar. Çan şeklindeki çiçekleri, uzun sap üzerinde salkım şeklinde dizilidir, bu nedenle Türkçede Avize Çiçekleri olarak tanınırlar.
Yucca baccata Güney batı ABD (Kaliforniya, Nevada, Arizona, Kolorado, Yeni Meksika, Teksas, Utah) ve Meksika kökenlidir. Kolombiya’da da doğal olarak bulunmaktadır. Yuck-ka Karayip’lerde Kassava “Yucca gloriosa” bitkisine verilen addır. Baccata Latince meyveli demektir, bitkinin büyük meyvelerine atfen verilmiştir. İngilizce de bitki büyük meyvelerinden dolayı, Muz Yukkası olarak da adlandırılmıştır. Yağmurun bol olduğu yıllarda, toplu olarak bulunan bitkilerin açan çiçekleri, kar-beyaz kandillere benzediğinden Peygamber Avizesi olarak da adlandırılmıştır.
Yucca baccata 40-100 cm uzunluğunda, 3-5 cm genişliğinde, gri-yeşil yaprakları, kısa veya gözükmeyen gövdesi ile kolaylıkla tanınır. Çiçeklenmesi ilkbahardadır, Mart ayında başlayıp Temmuz ayına kadar devam eder. Muz Yukka’sı diğer birçok bitki ve Yukka’ya göre, daha kısa bir yaşam süresine sahiptir, büyümesi de fazla hızlı değildir. Bitki 150-200 cm boy ve yandan verdiği gövdeler ile 500 cm genişliğe erişebilir.
Yucca baccata tek veya grup oluşturan birçok gövdeye sahip olabilir. Yapraklar spiral olarak kısa gövdenin etrafında dizilidir, bitkinin üzerinde geçmiş yıllara ait çok sayıda yeşil yaprak bulunmaktadır. Yaprak kenarında bulunan beyaz, ucu kıvrık lifler, dikkati çeker. Çiçek sapı 80-120 cm uzunluktadır, yaprakların üzerine uzanır. İlkbaharda açan, krem beyazı, çan şeklindeki çiçekleri, salkım şeklindedir. Her çiçek 6 tepal ve dişi organcık ucunda 3 loblu sitigma içerir. Meyveler 10-20cm uzunluğa erişir ve etlidirler. Meyvenin ortasında siyah renkli tohumlar oluşur.
Muz Yukka’sı -29°C soğuğa dayanmaktadır. Tam güneşi tercih etmekle birlikte, yarı gölgede de olabilir. Fazla bakıma gereksinim göstermez, susuzluğa çok dayanıklıdır. Üretimi tohum veya yandan verdiği gövdelerin ayrılması ile yapılır.
Güney batı ABD yerlileri Muz Yukka’yı yemek olarak kullanmaktadır. Etli meyveleri taze yenildiği gibi, kurutulup kış için saklanmaktadır. Çiçek sürgünleri, kuşkonmaz gibi tazeyken yenilmektedir. Yukka yaprağının liflerinden ip yapılmaktadır. İp, balık ağı, kemer, paspas, giysi, ip merdiven ve sepet yapımında kullanılmaktadır. Kökleri saponinden zengindir, sabun olarak temizlikte kullanılmaktadır.
Gece uçan Yukka güvesi ile Yukka bitkileri arasında bir ilişki vardır. Değişik Yukka türlerinin her birinin ayrı tür güvesi bulunmaktadır. Bu güveler erkek tozlarını (polenleri) bir top haline getirirler ve bitkiden bitkiye taşırlar. Bu şekilde çiçek tozlaşmasını sağlarlar, dişi güve de yumurtalarını, bitkinin yumurtalığına bırakır.
PEYZAJDA KULLANIMI: Yucca baccata kurak bahçe düzenlemelerinde, kaya bahçelerinde ve kurak meyilli alanlarda tercih edilmektedir. Son yıllarda tüm dünyada, Yukka’ların alış veriş merkezleri etrafındaki park yerlerinde, restoran çevrelerinde ve ev bahçelerinde kullanımı artmıştır.







