ZANTEDESCHİA AETHİOPİCA – KALLA

 Zantedeschia cinsi, tümü Afrika Kıtasında bulunan 7 türü kapsamaktadır. Bu cins ikiye ayrılabilir, birinci grupta soğuğa dayanıklı, beyaz çiçekli iki tür bulunur, İngilizcede bunlara Arum Lily denmektedir. Diğer grup dona fazla dayanıklı değildir, yaprakları beyaz lekelerle kaplıdır, çiçekleri sarı, portakal, pembe veya mor renkli olabilir, bunlar da Calla lily olarak adlandırılırlar.

Zantedeschia aethiopica doğal olarak Güney Afrika’da sulak alan ve bataklıklarda bulunmaktadır. Doğada bulunduğu yere bağlı olarak, her dem yeşil veya yaprak döken bitki olabilir. Güney Afrika’da,  Batı Cape’te yazın, yaz yağmuru alan diğer bölgelerde ise kışın uyku devresine girmektedir. Ancak devamlı su bulunan bataklık arazilerde her dem yeşildir.

Zantedeschia adı İtalyan doktor ve botanikçi Profesör Giovanni Zantedeschi ‘ye atfen verilmiştir. Aethiopica bitkinin Afrika kıtasına ait olduğunu göstermektedir. Halk arasında her ne kadar zambak olarak isimlendirilirse de bir aroit (Aracae ailesine ait olan bitkiler) tir.

Kalla çok gösterişli çiçeği ile hemen tanınır. Parlak beyaz yelken şeklindeki braktesi (yaprak benzeri yapı),  ortadan çıkan sarı parmak şeklindeki koçanı (spadiks: erkek ve dişi çiçekleri taşıyan yapı) sarmaktadır. Çiçekler parlak yeşil yaprakların arasından çıkarak güzel bir kontrast oluştururlar. Oluşan yeşil renkli meyvecikler,  olgunlaştıkça turuncu renge dönüşmektedir. Zantedeschia aethiopica çiçeklerinin hafif güzel bir kokusu vardır. Bu kokusu sayesinde karınca ve arıları çekerek tozlaşmayı sağlarlar.

Kalla gerek süs bitkisi gerek kesme çiçek olarak kullanılır, özellikle gelin çiçeklerinde bazen de cenazelerdeki bitki aranjmanlarında tercih edilir.  Güney Afrika’da, yaprakları ve rizomları, pansuman ve ağız yoluyla birçok hastalıkta kullanılmaktadır. Rizomları haşlandıktan sonra yenilebilir. Çiğ yenildiği takdirde, içindeki kalsyum oksalat kristalleri nedeniyle, boğazda şiş ve yanma olur. Yapraklar lapa haline getirildikten sonra baş ağrısı tedavisinde kullanılmaktadır. Bilimsel çalışmalar Zantedeschia aethiopica’ nın yapay göletlerdeki atık suyun temizlenmesinde ve alg büyümesinin engellenmesinde etkili olduğu göstermiştir.

Kalla nemli toprak veya bataklığı tercih eder, eğer bataklık şartları yok ise bitki gölge yere dikilmelidir. Gölgeye dikilen bitkilerin çiçekleri daha az olmaktadır. Gübreli toprak kullanılmalıdır. İyi şartlarda yetiştirilen bitkiler ilkbahar ve yazın çiçek açarlar.

Zantedeschia aethiopica 90 cm.ye kadar uzayabilir. Gölgede yaprakları daha da büyük olabilmektedir. Koyu yeşil yaprakları mızrak başı şeklinde görünürler, yaprak büyüklüğü belirttiğimiz gibi ışık almasına göre değişir. Genellikle Şubat-Haziran arasında çiçeklenme olmakla birlikte,  diğer aylarda da tek tük çiçek görülebilir. Kalla doğasında,  bataklık arazilerde deniz seviyesinden 2250 m yüksekliğe kadar geniş koloniler oluşturmaktadır. Doğadaki bu yayılım göz önüne alındığında, bitkinin tuzlu deniz suyuna ve dona dayanıklı olduğu anlaşılır. Kalla yaprakları, mikroskobik olarak çok enteresandır. Yapraklar üzerinde bulunan su bezlerinden “damlama” denilen bir işlem ile fazla su dışarı atılmaktadır. Bu yolla, bitki bozulmadan bataklıklarda yaşamaktadır.

Zantedeschia aethiopica tohum veya rizomların ayrılmasıyla üretilebilir. Tohumlar ilkbaharda dikilmelidir. Kök ayrılması bitkiler uyku durumdayken yapılmalıdır ve çıkan rizomlar toprağa en az 3 cm derinliğinde dikilmelidir. Ayrılma işlemi bitki yeşilken de yapılabilir.

Peyzajda Kullanımı: Kalla dere ve havuz kenarlarında seçilecek bir bitkidir. Devamlı sulama olanağı yoksa bitki gölgeye dikilmelidir. Grup halinde daha güzel ve dikkat çekicidirler.  Sarı Süsen (İris pseudacorus), Altın Süsen (İris xantospuria), Siyah Süsen (İris louisiana black gamecock) gibi su seven bitkilerle birlikte de kullanılabilirler. Koyu gölge ortamda yaprak bitkisi olarak kullanılabilir. Ancak bu ortamda fazla çiçeklenme beklenmemelidir. Ayrıca bahçelerde saksı içinde de kullanılabilecek bir bitkidir.

Bugün Zantedeschianın birçok hibridi elde edilmiştir, bunlar da saksı ve bahçe düzenlemelerinde kullanılmaktadır.