PALİURUS SPİNA-CHRİSTİ- KARA ÇALI

Paliurus spina-christi, Rhamnaceae (Cehrigiller) ailesine ait, Türkçede Kara Çalı olarak bilinen bir türdür. Bitki doğal olarak Akdeniz Bölgesi, Güney-batı ve Orta Asya’da bulunmaktadır (Fas, İspanya, Fransa, İtalya, Yugoslavya, Arnavutluk, Yunanistan, Türkiye, Suriye, Lübnan, Kıbrıs, İran, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Himalaya’lar, Karadeniz kıyıları, Kırım ve Kafkas’lar). Ülkemizin hemen her yöresinde (tüm sahil kentleri, Trakya, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkâri dahil) rastlanmaktadır. Cins adı Paliurus, eski Yunancada “idrar söktürücü” demektir. Tür adı spina-christi, İsa peygamberin çarmıha gerilmeden önce başına, bu bitkinin dikenli dallarından yapılan bir tacın konulduğuna inanıldığından (“spin” diken) verilmiştir. Ülkemizde; Çaltı Dikeni, Çeşmezen, İsa Dikeni, Kara Çaltı, Kara Diken, Kışla Dikeni, Kunar, Sincan Dikeni, Dikenli Çalı adları ile bilinmektedir.

Kara Çalı, adından anlaşılacağı gibi, yaprak döken bir çalıdır, bazen ağaç formunda büyüyerek 5 metre boya kadar ulaşabilir. Dalları zikzaklıdır, her kıvrımın dış tarafında, bir yaprak ve biri uzun ve düz diğeri kısa ve kavisli olan iki diken bulunur. Düzgün kenarlı, parlak yeşil yapraklar, 2-4 cm uzunlukta oval veya eliptiktir. Yaprak saplarının dala birleştiği yerde ufak sert dikenler bulunur. İlkbaharda, yaprakların altında salkım şeklinde, 3-6 mm çapında, 5 taç yapraklı, sarı renkli, kokulu, küçük çiçekler oluşmaktadır. Arılar tarafından tozlaşmanın sağlanması ile karakteristik görünümde meyveler oluşurlar. Meyve, ortada 3 adet tohum içeren, 2-3 cm çapında yuvarlak, yassı sert liflerden oluşmuş bir yapıdadır.

Paliurus spina-christi fazla istekleri olmayan hemen her ortama uyabilen dayanıklı bir bitkidir. İyi drenajlı olmak şartı ile gıdadan fakir, kireçli topraklara ve susuz yaz sıcaklarına dayanıklıdır. Üretimi tohum ile yapılır. Bitki -15°C. sıcaklığa dayanabilmektedir (Erzurum ve Kars’ta rastlandığına göre, çok daha düşük derecelere dayanabildiği öngörülmektedir).

Peyzajda Kullanımı: Kara Çalı, Akdeniz bölgesinde; bitkiler için en zor şartların olduğu yerlerde bile kendi yaşam sahasını yaratma gücüne sahiptir. Yaprak döken bu çalı, özelikle sonbahar ve kışın, yuvarlak, zikzak yapan dalları, dikkat çekici dikenleri ve garip görünümlü meyvesi ile ilgi çekmektedir. Sonbaharda yapraklar dökülmeden parlak sarı renk alırlar.  Paliurus spina-christi, özellikle çetin iklim şartlarının olduğu, susuz alanlarda, koruyucu veya normal bir çit yapmakta kullanılabileceği gibi, geniş çalı parsellerinde de kullanılabilir.

Dioscorides Kara Çalı’nın, yılan sokmalarında ve idrar söktürücü olarak kullanıldığını yazmıştır. Anadolu’da idrar söktürücü, idrar yolu hastalıklarında ve göz hastalıklarında kullanılmıştır. Ayrıca Anadolu’da şerbet yapımında kullanıldığı bilinmektedir.